بستن احرام معين شده . « 1 »
خداى تعالى در اين آيه مواعده اى را كه با موسى بسته بود ذكر نموده ، و اصل آن را سى شب گرفته و با ده شب ديگر آن را تكميل نموده ، آن گاه فرموده كه جمعا مواعده با وى چهل شب بوده ، و در حقيقت اين آيه ، آيه سوره بقره را تفسير مىكند كه مىفرمود : « وَإِذْ واعَدْنا مُوسى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً » و توضيح مىدهد كه آن عدد ، مجموع دو مواعده اصلى و تكميلى است .
و كوتاه سخن اينكه برگشت معناى آيه به اين است كه خداى تعالى موسى ( ع ) را براى مدت سى شب به درگاه خود و براى گفتگوى با وى نزديك ساخته و ده شب ديگر براى اتمام آن گفتگوها بر آن مدت افزوده و در نتيجه ميقات پروردگارش چهل شب تمام شده است ، و اگر حساب را بر روى شبها برده نه روزها و حال آنكه در اين مدت موسى روزها هم در ميقات بسر برده و معمولا در اين گونه موارد حساب روى روزها برده مىشود نه شبها ، شايد براى اين است كه غرض از اين ميقات تقرب به درگاه خدا و مناجات با او است كه شبها اختصاص بيشترى براى اين كار داشته و حواس انسان جمعتر و نفس براى انس گرفتن آماده تر است ، آن هم در چنين مناجاتى كه در آن تورات نازل شده است .
هم چنان كه در باره رسول خدا ( ص ) هم فرموده : « يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا » تا آنجا كه فرموده : « إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا ، إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً وَأَقْوَمُ قِيلًا إِنَّ لَكَ فِي النَّهارِ سَبْحاً طَوِيلًا » « 2 » و جمله * ( « وَقالَ مُوسى لأَخِيه هارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي » ) * حكايت كلامى است كه موسى ( ع ) در موقع حركت به ميقات و جدايى از قوم خود با برادر در ميان نهاده ، به دليل اينكه موقع خليفه قرار دادن و جانشين درست كردن همان هنگام مفارقت و براى ايام غيبت است ، و اگر در اين جمله از بنى اسرائيل به عبارت « قوم من » تعبير كرد ، براى اين بود كه با سياق ساير داستانهاى اين سوره موافق باشد ، چون در مطالبى كه اين سوره از نوح و هود و ساير انبياء ( ع ) نقل كرده بود تكيه زبان آن حضرات « يا قوم ، يا قوم » بود . لذا در اين داستان هم از بنى اسرائيل به « قوم من » تعبير فرمود ، و گر نه در سوره « طه » از ايشان به همان بنى اسرائيل تعبير كرده است .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ج 4 ص 473 ط تهران
( 2 ) اى جامه به خويش پيچيده . شب را به جز اندكى . به پا خيز . مگر يك نيمه شب يا اندكى از آن كم كن . يا بر آن بيفزاى و قرآن را به تانى خوان تانى دقيق . كه ما گفتارى گران به تو القا خواهيم كرد .
كه در ساعات شب وفاق خاطر بيشتر و گفتار استوارتر است . كه تو را بروز رفت و آمد طولانى است . سوره مزمل آيه 7