ابلاغ آيات برائت مىفرمايد : « وَأَذانٌ مِنَ اللَّه وَرَسُولِه إِلَى النَّاسِ . . . » « 1 » « اذان » در اين دو مورد ، به معنى اعلام احكام شرعى است كه باعث استقرار حكم حاكم بر محكومين است ، هم چنان كه اذان غير تشريعى باعث استقرار بعد از خدا و لعنت مطلق و دائم است ، مانند : * ( « فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ أَنْ لَعْنَةُ اللَّه عَلَى الظَّالِمِينَ » ) * كه ظهور حقايق وعد و وعيد را براى ستمكاران تثبيت مىكند ، چون حقانيت وعده هاى الهى را از راه انبياء و پيغمبران خدا بدست آورده و مع ذلك انكار كردند - دقت فرماييد - ، و اگر صاحبان قدمهاى راسخى هستيد در بحث از حقايق مسامحه و سهلانگارى نكنيد .
امير المؤمنين ( ع ) در آن خطبه اى كه نقل شد ، هم مؤذن بودن در شرايع را براى خود اثبات كرده و هم مؤذن بودن در آخرت را ، و فرموده : من مؤذن در دنيا و آخرت هستم .
و اين روايت همانطورى كه گفتيم بطرق متعددى از طرق شيعه از امير المؤمنين و امام باقر و امام رضا ( ع ) روايت شده « 2 » . و از طرق اهل سنت به سند حاكم از ابن حنفيه از على ( ع ) و از ابى صالح از ابن عباس روايت شده « 3 » . و اين حاكم از كسانى است كه رواياتش مورد پسند و در نقل حديث داراى ضبط است ، و بيشتر رواياتش مربوط به تفسير ، و منقول در كتب تفسير است ، و عجيب اينجا است كه شخصى همچون سيوطى كه بنايش بر نقل همه روايات او است با اعتراف به اين معانى ، اين روايت را نقل نكرده ، و معلوم نيست چرا از نقل آن خوددارى كرده است .
در الدر المنثور از ابو الشيخ و ابن مردويه و ابن عساكر از جابر بن عبد اللَّه روايت كرده كه گفت : رسول خدا ( ص ) فرمود : در قيامت ميزان را به پا داشته ، حسنات و سيئات خلق را مىسنجند ، كسى كه حسناتش افزون بر سيئاتش باشد اگر چه بسيار كم ، داخل بهشت مىشود و كسى كه گناهانش افزون بر حسناتش باشد اگر چه بسيار كم ، به دوزخ مىرود ، شخصى از آن جناب پرسيد : يا رسول اللَّه ! كسى كه حسنات و سيئاتش برابر شد چطور ؟
فرمود : چنين كسانى اصحاب اعرافند كه با آرزوى دخول در بهشت ، از دخول در آن بىبهرهاند « 4 » .
هامش
( 1 ) سوره برائت آيه 3
( 2 ) تفسير برهان ج 2 ص 17 - 16 ط تهران .
( 3 ) غاية المرام ص 353 ح 1 و 2 ط بيروت .
( 4 ) الدر المنثور ج 3 ص 87