و در معانى الاخبار به سند خود از جابر جعفى از حضرت ابى جعفر محمد بن على ( ع ) نقل كرده كه فرمود : پس از اينكه امير المؤمنين ( ع ) از جنگ نهروان به كوفه بازگشت شنيد كه معاويه او را دشنام مىدهد و بر او خرده مىگيرد و اصحاب او را مىكشد . حضرت به خطبه ايستاد و در ضمن بياناتش فرمود : منم مؤذن در دنيا و آخرت ، منم آن مؤذنى كه خداوند در باره اش مىفرمايد : * ( « فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ أَنْ لَعْنَةُ اللَّه عَلَى الظَّالِمِينَ » ) * و نيز مىفرمايد : « وَأَذانٌ مِنَ اللَّه وَرَسُولِه » « 1 » .
مؤلف : يعنى مؤذن به آن اذان منم ، و اين اذان همان داستان تبليغ آيات برائت است كه جز على ( ع ) كسى از عهده انجامش بر نيامد .
در مجمع البيان است كه حاكم ابو القاسم حسكانى به سند خود از محمد بن حنفيه از پدرش على ( ع ) روايت كرده كه فرمود : آن مؤذن منم « 2 » .
و نيز از حسكانى نقل كرده كه به سند خود از ابى صالح از ابن عباس روايت كرده كه گفت : براى على ( ع ) در قرآن كريم اسمايى هست كه مردم معناى آن را نمىدانند ، از آن جمله « مؤذن » است در آيه شريفه * ( « فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ » ) * ، حضرت ندا خواهد داد : « الا لعنة اللَّه على الذين كذبوا بولايتى و استخفوا بحقى لعنت خداوند بر كسانى كه ولايت مرا تكذيب نموده و حق مرا سبك شمردند » « 3 » .
مؤلف : آلوسى در تفسير روح المعانى در ذيل جمله * ( « فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ . . . » ) *
مىگويد : اين مؤذن بنا به روايت ابن عباس همان صاحب صور است . بعضى هم گفتهاند :
مالك متصدى دوزخ است ، و بعضى گفتهاند : فرشته ديگرى است غير صاحب صور و خازن دوزخ . و در روايات اماميه كه از رضا و ابن عباس نقل شده دارد كه اين مؤذن على ( كرم اللَّه وجهه ) مىباشد ، و اين قول از طرف اهل سنت روايت نشده ، علاوه بر اينكه از مثل چنين امامى كه در آن روز در حظيره هاى قدس جاى دارد خيلى بعيد است كه به عرصه محشر در آمده و چنين اعلامى بكند « 4 » .
صاحب تفسير المنار وقتى اين كلام را از آلوسى نقل مىكند ، مىگويد : علماى رجال كه در باره جرح و تعديل راويان اخبار و براى تشخيص راويان موثق و معتبر از غير موثق
هامش
( 1 ) معانى الاخبار ص 58 ، و تفسير برهان ج 2 ص 17 ح 3
( 2 و 3 ) مجمع البيان ج 4 ص 422
( 4 ) تفسير روح المعانى ج 8 ص 123