صراط مستقيم استنكاف مىورزند و در دين خدا متفرق مىشوند تهديد مىكند و رسول خدا ( ص ) را از آنان تبرئه مىنمايد ، و كسانى را كه نيكى مىكنند به جزاى نيك وعده و نويد مىدهد و جزاى روز قيامت را امرى منجز معرفى مىكند .
* ( « هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ » ) * استفهام در اين آيه انكارى است در مقامى كه موعظه سود نمىدهد و دعوت به حق مفيد نمىافتد ، بنا بر اين مىتوان گفت امورى كه در آيه شريفه ذكر شده قضاوت حتمى و حكم قطعى خداوند است به اينكه آنان را از بين برده زمين را از لوث وجودشان پاك سازد .
لازمه اين سياق اين است كه مراد از آمدن ملائكه ، عذاب آوردن آنان باشد ، هم چنان كه در آيه « وَقالُوا يا أَيُّهَا الَّذِي نُزِّلَ عَلَيْه الذِّكْرُ إِنَّكَ لَمَجْنُونٌ لَوْ ما تَأْتِينا بِالْمَلائِكَةِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ ما نُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ إِلَّا بِالْحَقِّ وَما كانُوا إِذاً مُنْظَرِينَ » « 1 » نيز همين معنى افاده شده است .
و مراد از آمدن پروردگار آمدن قيامت است كه روز ملاقات پروردگار است ، زيرا آن روز روز انكشاف تام و جلوه حق و ظهور توحيد خدا است ، در آن روز ديگر حجابى بين او و بين مخلوقات نيست ، چون شان قيامت همين است كه پرده از روى حقيقت هر چيز بردارد ، همين انكشاف و ظهور بعد از خفا ، و حضور بعد از غيبت مصحح اطلاق آمدن خدا است نه اينكه - العياذ باللَّه - آمدن او مانند آمدن ديگران مستلزم اتصاف به صفات اجسام بوده باشد .
بعضى از مفسرين گفتهاند : مراد از آمدن خدا ، آمدن امر او است ، در سابق هم نظير اين حرف را در ذيل آيه « هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّه فِي ظُلَلٍ مِنَ الْغَمامِ » « 2 » در جلد اول اين كتاب نقل كرديم .
و اما مراد از آمدن بعضى از آيات پروردگار ، يا آمدن آيه و حادثه اى است كه باعث تبدل و دگرگونى نشاه حيات ايشان باشد ، بطورى كه ديگر نتوانند به قدرت و اختيارى كه قبلا داشتند برگردند ، مانند حادثه مرگ كه نشاه عمل را به نشاه جزاى برزخى مبدل مىسازد ، يا
هامش
( 1 ) گويند : اى كسى كه قرآن بر او نازل شده ! بى گفتگو تو ديوانه اى ، اگر راست مىگويى چرا فرشتگان به ما نازل نمىشوند ، ما فرشتگان را جز حق نازل نمىكنيم و آن وقت ديگر مهلت نيابند . سوره حجر آيه 6 - 8
( 2 ) گويى انتظار دارند كه خدا در سايبانهاى ابر با فرشتگان به سوى ايشان بيايد . سوره بقره آيه 210