تاكيد مىكند .
* ( « وَأَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوه وَلا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِه . . . » ) *
بعضى از قراء كلمه اول آيه را « أن » به فتح همزه و با تشديد و بدون تشديد قرائت كردهاند و گويا مدخول آن را عطف بر محل * ( « أَلَّا تُشْرِكُوا بِه شَيْئاً » ) * گرفتهاند . بعضى ديگر آن را به كسر همزه قرائت كردهاند كه بنا بر اين قرائت ، جمله مدخول آن جمله اى مستانفه خواهد بود .
از ظاهر سياق آيه چنين برمىآيد كه مضمون اين آيه ، يكى از همان وصيتهايى است كه خداوند رسول گرامى خود را مامور به خواندن آن بر مردم فرموده ، و لازمه اين مطلب اين است كه جمله * ( « وَأَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوه » ) * متعلق غرض اصلى نباشد ، چون غرض اصلى متعلق به بيان كليات دين بود كه در دو آيه قبل بيان شد ، پس ايراد اين جمله وجهى ندارد مگر اينكه مقدمه و زمينه چينى باشد براى جمله * ( « وَلا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ » ) * هم چنان كه همين جمله نيز توطئه و زمينه است براى جمله * ( « فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِه » ) * . مقصود اصلى از آيه مورد بحث اين است كه بفرمايد : شما از راه خدا متفرق مشويد و در آن اختلاف راه مياندازيد . و بنا بر اين ، سياق اين آيه سياق آيه شريفه « شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ ما وَصَّى بِه نُوحاً وَالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ وَما وَصَّيْنا بِه إِبْراهِيمَ وَمُوسى وَعِيسى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلا تَتَفَرَّقُوا فِيه » « 1 » است . پس اگر بعد از گفتن اينكه اين وصايا صراط مستقيم من است و اختصاص به دين معينى ندارد مجددا امر كرد به اقامه دين ، در حقيقت خواست تا زمينه كلام را براى نهى از تفرقه در دين فراهم سازد .
بنا بر اين ، معناى آيه چنين مىشود : علاوه بر محرماتى كه گفته شد يكى ديگر از محرمات اين است كه اين صراط را كه اختلاف و تخلف پذير نيست واگذاشته و راههاى ديگر را پيروى كنيد ، چون اين عمل شما را از راه خدا متفرق مىسازد و در ميان شما ايجاد اختلاف مىنمايد ، و سرانجام باعث مىشود كه از صراط مستقيم خدا يكسره بيرون شويد .
مقتضاى ظاهر سياق اين است كه مقصود از : « صراطى - راه من » صراط رسول خدا و دين او باشد چون آن جناب است كه مامور شده اين تكاليف را به مردم برساند هم چنان كه فرمود :
« * ( قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ) * » - « بگو بياييد تا براى شما بخوانم » پس گوينده و بيان كننده تكاليف مذكور رسول خدا ( ص ) است ، و خداى تعالى در اين سياق مقام غيبت را دارا است ، هم چنان كه فرموده : « * ( فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِه ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِه ) * » - « كه بيم آن مىرود شما را از
هامش
( 1 ) سوره شورى آيه 13