حق را از باطل به خوبى تشخيص دهند وعده داده و فرموده : « وَمَنْ يَتَّقِ اللَّه يَجْعَلْ لَه مَخْرَجاً » « 1 » و نيز فرموده : « إِنْ تَتَّقُوا اللَّه يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً » « 2 » .
پس انسان تا وقتى در راه تقوا مىتواند باشد كه طريق تعقل و تذكر را از دست ندهد ، و از فطرت انسانيت منحرف نگردد ، كه اگر منحرف شد و راه اهواء و غرور به زندگى دنيا را پيش گرفت اين هوا و هوسها او را به بى بند و بارى كشانيده و به مخالفت با عقل سليم و ترك تقواى دينى و بى مبالاتى و تهور نسبت به عواقب شوم آن وادار مىكند ، و كار او را به جايى مىكشاند كه مانند مردم مست نمىفهمد چه مىكند و با او چه مىكنند .
و همانطورى كه قبلا هم اشاره نموديم ، اين اهواء شيطانى مختلفند و در تحت يك ضابطه كلى و يك نظامى كه حاكم بر آن بوده و اهل آن را در آن مجتمع و يك كلام سازد ، قرار ندارند . و لذا دو نفر هواپرست را نخواهيد يافت كه در يك مسير با هم همراه شوند و اگر هم بشوند قطعا اين همراهى را تا به آخر نمىرسانند ، و لذا مىبينيم خداى تعالى هم در كلام خود راه غير از راه خود را يكى ندانسته ، بلكه آن را متعدد شمرده : يك جا فرموده : « وَلا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ » « 3 » و در جاى ديگر فرموده : « وَلِتَسْتَبِينَ سَبِيلُ الْمُجْرِمِينَ » « 4 » و نيز يك جا فرموده : « وَلا تَتَّبِعانِّ سَبِيلَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ » « 5 » و در باره مشركين فرموده : « إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَما تَهْوَى الأَنْفُسُ وَلَقَدْ جاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدى » « 6 » و اين اختلاف تعبير در آيات راجع به هدايت و ضلالت اگر دقيقا مورد بررسى قرار گيرد بسيار به چشم مىخورد .
خلاصه ، تقواى دينى چيزى است كه هيچ وقت با تفرقه و اختلاف نمىسازد ، و معقول نيست كسى داراى تقواى دينى باشد و در عين حال به هر سازى برقصد و هر راهى را پيش بگيرد ، چون معناى تقواى دينى التزام به صراط مستقيمى است كه اختلاف و تخلف در آن راه ندارد و لذا مىبينيم خداى تعالى بدنبال جمله * ( « وَلا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِه » ) *
هامش
( 1 ) و هر كس تقوا پيشه سازد خداوند براى او راه نجاتى قرار مىدهد . سوره طلاق آيه 2
( 2 ) اگر تقوا پيشه سازيد خداوند براى شما فرقان ( قوه تشخيص حق از باطل ) قرار مىدهد . سوره انفال آيه 29
( 3 ) سوره اعراف آيه 142
( 4 ) تا راه بدكاران روشن گردد . سوره انعام آيه 55
( 5 ) و پيش نگيريد راه كسانى را كه جاهلند . سوره يونس آيه 89
( 6 ) پيروى نمىكنند مگر پندار را و آنچه را كه دلها هوس مىكند ، در صورتى كه از ناحيه پروردگار شان به سويشان دين و هدايت آمده است . سوره نجم آيه 23