* ( « فَإِنْ شَهِدُوا فَلا تَشْهَدْ مَعَهُمْ » ) * و معنايش اين است كه اگر تو هم با آنان شهادت دهى شهادتت پيروى از اهواء ايشان است ، هم چنان كه شهادت خود آنان پيروى اهواء است و چگونه نباشد ؟ و حال آنكه ايشان مردمى هستند كه آيات باهره خداى را تكذيب نموده ، به آخرت ايمان نياوردند ، و غير خدا را كه همان بتهايشان باشد معادل و برابر خدا قرار دادند ، و كسى با كمال بيان و روشنى برهان به چنين انحرافى جرأت نمىكند مگر آنان كه اهواء خود را پيروى نمايند .
بحث روايتى
در مجمع البيان در ذيل جمله : * ( « فَما كانَ لِشُرَكائِهِمْ فَلا يَصِلُ إِلَى اللَّه » ) * از ابن عباس و قتاده نقل كرده كه مشركين وقتى آنچه به بتها داده بودند با آنچه به خدا داده بودند خلط مىشد آن را به بتها برمىگردانيدند و اگر مال خدا به مال بتها خلط مىشد رد نمىكردند و مىگفتند خدا غنىتر است . و همچنين اگر آبى كه از آن زراعت خدا بود بند خود را شكسته به زراعت بتها سرازير مىشد آن را نمىبستند و اگر آب زراعت بتها به زراعت خدا سرازير مىشد آن را مىبستند و مىگفتند خدا غنىتر است . و سپس فرموده : در روايات ائمه ما ( ع ) نيز اين معنا وارد است . « 1 »
و در تفسير قمى در ذيل جمله * ( « وَكَذلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ » ) * از معصوم ( ع ) نقل شده كه فرمود : معنايش اين است كه اسلاف و نياكان مشركين فرزندكشى را در نظر آنان زينت دادند « 2 » .
و نيز در ذيل جمله * ( « وَقالُوا هذِه أَنْعامٌ وَحَرْثٌ حِجْرٌ » ) * آمده كه فرمود : « حجر » به معناى تحريم شده است « 3 » .
و در همان كتاب در ذيل جمله * ( « وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ » ) * نقل شده كه فرمود مقصود از « جنات » بستانها است « 4 » . و در ذيل جمله * ( « وَآتُوا حَقَّه يَوْمَ حَصادِه وَلا تُسْرِفُوا إِنَّه لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ » ) * گفته است : احمد بن ادريس از احمد بن محمد از على بن حكم از ابان بن عثمان
هامش
( 1 ) مجمع البيان ج 4 ص 370
( 2 و 3 ) تفسير قمى ج 1 ص 217
( 4 ) تفسير قمى ج 1 ص 218