و نيز در همان كتاب به سند خود از مصادف روايت كرده كه گفت : وقتى در خدمت امام صادق ( ع ) در يكى از زمينهاى زراعيش بودم ، موقعى بود كه داشتند درو مىكردند ، اتفاقا سائلى نزديك آمد و سؤال كرد من در جوابش گفتم خدا روزيت دهد ، حضرت فرمود : ساكت ، شما نمىتوانيد چنين جوابى بدهيد مگر بعد از آنكه به سه نفر داده باشيد پس از آن در دادن و ندادن مختاريد « 1 » .
و نيز در كافى به سند خود از ابن ابى عمير از هشام بن مثنى روايت كرده كه گفت :
مردى از امام صادق ( ع ) معناى جمله * ( « وَآتُوا حَقَّه يَوْمَ حَصادِه وَلا تُسْرِفُوا إِنَّه لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ » ) * را پرسيد . حضرت فرمود : فلان بن فلان انصارى ( و اسمش را برد ) زراعتى داشت وقتى حاصلش دست مىآمد همه را صدقه مىداد و براى خود و عيالش چيزى باقى نمىگذاشت خداى تعالى اين عمل را اسراف خواند « 2 » .
مؤلف : مراد امام ( ع ) اين است كه آيه شريفه بر عمل آن شخص منطبق است ، نه اينكه آيه در شان او نازل شده ، زيرا آيه شريفه مكى است و در آن روز انصارى در ميان نبود ، بعيد نيست كه آن انصارى كه امام ( ع ) اسم برده ثابت بن قيس بن شماس باشد چون طبرى و ديگران نيز از ابن جريح نقل كردهاند كه گفته است : آيه مورد بحث در باره ثابت بن قيس بن شماس نازل شده ، چون وى درخت خرمايى داشت ، وقتى آن را چيد گفت : امروز هيچ كس نزد من نمىآيد مگر اينكه از اين خرما به خوردش مىدهم ، و به مردم همى داد تا شب شد در حالى كه خرمايى براى خودش نمانده بود . خداوند جمله * ( « وَلا تُسْرِفُوا إِنَّه لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ » ) * را نازل فرمود . و ليكن همانطورى كه گفتيم داستان ثابت بن قيس نمىتواند شان نزول آيه باشد چون او مردى است مدنى و آيه شريفه نزولش در مكه بوده . آرى ، آيه با عمل وى منطبق است . « 3 »
و در تفسير عياشى از امام صادق ( ع ) نقل شده كه در ذيل آيه مذكور فرموده :
( از محصول جمعآورى شده خود ) به هر مسلمانى كه نزدت آمد ، بده و اگر هيچ مسلمانى نزدت نيامد به مشرك بده « 4 » .
هامش
( 1 ) كافى ج 3 ص 566 ح 5
( 2 ) كافى ج 4 ص 55 ح 5
( 3 ) تفسير طبرى ج 7 - 8 ص 45 جزء 8 ط مصر
( 4 ) تفسير عياشى ج 1 ص 377 ح 100