* ( « وَكَذلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَتْلَ أَوْلادِهِمْ شُرَكاؤُهُمْ . . . » ) *
غير از ابن عامر ساير قراء كلمه « زين » را به فتح زاء و به صيغه معلوم خوانده و كلمه « قتل » را هم به فتح لام قرائت نموده و آن را مفعول « زين » گرفتهاند ، و كلمه « اولادهم » را به كسر دال خوانده و آن را مضاف اليه كلمه « قتل » و مفعول آن دانسته و كلمه « شركاؤهم » را فاعل « زين » گرفتهاند ، و بنا بر اين قرائت معناى آيه چنين مىشود : « بتها با محبوبيت و واقعيتى كه در دلهاى مشركين داشتند فرزندكشى را در نظر بسيارى از آنان زينت داده و تا آنجا در دلهاى آنان نفوذ پيدا كرده بودند كه فرزندان خود را به منظور تقرب به آنها براى آنها قربانى مىكردند » هم چنان كه تاريخ اين مطلب را در باره بتپرستان و ستاره پرستان قديم نيز ضبط كرده است ، البته بايد دانست كه اين قربانيها غير از موؤده هايى است كه در بنى تميم معمول بوده ، زيرا موؤده عبارت بوده از دخترانى كه زنده به گور مىشدند ، و آيه شريفه دارد كه اولاد خود را قربانى مىكردند ، و اولاد هم شامل دختران مىشود و هم شامل پسران .
بعضى از مفسرين گفتهاند : مراد از « شركاء » شيطانها هستند ، و بعضى مقصود از آن را خدام بتكده و بعضى ديگر گمراهان از مردم دانستهاند .
و اما ابن عامر در ميان قراء كلمه « زين » را به ضم زاء قرائت كرده و صيغه مزبور را مبنى بر مفعول و كلمه « قتل » را به ضم لام و نائب از فاعل « زين » و كلمه « اولادهم » را به نصب و مفعول « قتل » گرفته و كلمه « شركاؤهم » را به صداى زير و مضاف اليه قتل و فاعل آن دانسته و كلمه « اولادهم » را فاصله بين مضاف ( قتل ) و مضاف اليه ( شركاءهم ) انداخته است « 1 » .
* ( « لِيُرْدُوهُمْ وَلِيَلْبِسُوا عَلَيْهِمْ دِينَهُمْ » ) * - « ارداء » در لغت به معناى هلاك كردن و در اينجا مراد از آن هلاك نمودن مشركين است به كفران نعمت خدا و ستم بر مخلوق او . و « لبس » به معناى خلط كردن و مراد در اينجا اين است كه دين آنان را كه دين باطلى بود به صورت دين حق در نظرشان درآوردهاند ، بنا بر اين ضمير : « هم » كه سه مرتبه در جمله آمده در هر سه جا به * ( « لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ » ) * برمىگردد .
بعضى ديگر از مفسرين گفتهاند : معناى « ارداء » همان هلاك ساختن ظاهرى و كشتن است و اگر اين حرف صحيح باشد لازمه اش اين است كه ضمير اولى به اولاد و دومى و سومى به * ( « لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ » ) * برگردد ، و يا به عنايتى همه به مشركين عايد شود ، و به
هامش
( 1 ) مجمع البيان ج 4 ص 371