« 1 » .
و نيز از امارات اينكه قرآن كريم از طرف خداى تعالى نازل شده يكى اين است كه اين كتاب غرض خداى تعالى را از خلقت عالم تامين مىكند . چون غرض خداى تعالى از اين عمل اين بوده كه بشر را به سوى سعادت زندگى دنيا و آخرت هدايت كند ، و او را به وسيله وحى انذار نمايد و قرآن كريم همين طور است ، زيرا در همين آيه مورد بحث اين معنا را خاطر نشان ساخته مىفرمايد : « * ( وَلِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرى وَمَنْ حَوْلَها ) * - تا ام القرى و اطرافيان آن را انذار كنى » و مقصود از « ام القرى » مكه مكرمه ، و غرض از انذار آن انذار اهل آن است ، و مقصود از اطرافيان آن اهالى قرا و شهرستانهاى روى زمين و يا به گفته بعضىها بلاد مجاور آن است .
اين آيه دلالت دارد بر اينكه خداى تعالى عنايت خاصى به مكه دارد ، چون مكه معظمه حرم خداوند است ، و دعوت اسلامى از آنجا شروع شده و به ساير نواحى عالم منتشر گرديده است .
از آنچه گفته شد اين معنا روشن گرديد كه از نظر سياق كلام و مخصوصا بنا بر قرائت « لينذر » - به صيغه غيبت - مناسبتر آن است كه جمله مورد بحث را عطف بر « مصداق » بگيريم - هم چنان كه زمخشرى نيز عطف گرفته - براى اينكه اين معطوف و آن معطوف عليه هر دو در اينكه مشتمل بر معناى غايت و نتيجهاند مشترك مىباشند ، و تقدير آيه چنين است : « ليصدق ما بين يديه و لتنذر ام القرى - اين كتاب مباركى است كه ما نازلش كرديم تا كتابهاى پيشين را تصديق نموده و تو با آن مردم مكه و اطرافش را انذار كنى » . « 2 »
بعضى ديگر گفتهاند : اين جمله عطف است بر كلمه « مبارك » و تقدير آيه چنين است : « انزلناه لتنذر ام القرى و من حولها - نازلش كرديم تا تو ، به وسيله آن مردم ام القرى و اطراف آن را انذار كنى » « 3 » .
* ( « وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ يُؤْمِنُونَ . . . » ) *
اين جمله به منزله تفريع براى اوصافى است كه خداى سبحان براى قرآن كريم بر شمرده . گويا خواسته است بفرمايد : بعد از آنكه ثابت شد كتاب مبارك و مصدقى كه ما
هامش
( 1 ) سرزمين پاكيزه روئيدنيش به اذن خدا مىرويد ، و آن كه پاك نيست جز گياه بى فايده نمىروياند . سوره اعراف آيه 58
( 2 ) تفسير كشاف ط بيروت ج 2 ص 45
( 3 ) تفسير ابى السعود ط بيروت ج 3 و 4 ص 162