مىگيرد . و « مبارك » چيزى است كه اين خبر در آن باشد و به همين معنا است آيه « هذا ذِكْرٌ مُبارَكٌ أَنْزَلْناه » .
سپس مىگويد : از آنجايى كه خيرات الهى از مقام ربوبيتش بطور نامحسوس صادر مىشود ، و مقدار و عدد آن هم قابل شمردن نيست ، لذا به هر چيزى كه داراى زياده غير محسوسى است مىگويند : اين چيز مبارك و داراى بركت است ، روايتى هم كه مىگويد « هيچ مالى از صدقه دادن كم نمىشود » مقصودش همين نقصان غير محسوس است نه كاهش مخصوص كه بعضى از زيانكاران پنداشته و در رد آن گفتهاند : ما ترازو مىگذاريم و از فلان مال ، مقدارى صدقه داده سپس آن را بار ديگر مىسنجيم و مىبينيم كه به مقدار صدقه كم شده است . راغب سپس اضافه كرده است كه : مراد از « تَبارَكَ اللَّه » اختصاص خداوند است به خيرات . « 1 »
پس بنا بر اين ، بركت به معناى خيرى است كه در چيزى مستقر گشته و لازمه آن شده باشد ، مانند بركت در نسل كه به معناى فراوانى اعقاب يا بقاى نام و دودمان است ، و بركت در غذا كه به معناى سير كردن مردم بيشترى است ، و بركت در وقت كه به معناى گنجايش داشتن براى انجام كارى است كه آن مقدار وقت معمولا گنجايش انجام چنان كارى را ندارد .
چيزى كه هست از آنجا كه غرض از دين تنها و تنها سعادت معنوى و يا حسى منتهى به معنوى است ، لذا مقصود از بركت در لسان دين آن چيزى است كه در آن خير معنوى و يا مادى منتهى به معنوى باشد ، مانند آن دعايى كه ملائكه در حق ابراهيم ( ع ) كرده و گفتند : « رَحْمَتُ اللَّه وَبَرَكاتُه عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ » « 2 » كه مراد از آن ، بركت معنوى مانند دين و قرب خدا و ساير خيرات گوناگون معنوى ، و نيز بركت حسى مانند مال و كثرت و بقاى نسل و دودمان و ساير خيرات مادى است كه برگشت آن به معنويات مىباشد .
بنا بر آنچه گفته شد ، معناى بركت مانند امور نسبى به اختلاف اغراض مختلف مىشود ، چون خيريت هر چيزى به حسب آن غرضى است كه متعلق به آن مىشود ، مثلا طعامى كه انسان مىخورد بعضى غرضشان از خوردن آن سير شدن است ، و بعضى غرضشان از خوردن آن تنها حفظ سلامت است ، چون غذاى مورد نظرشان را در ميان همه غذاها نسبت به مزاج خود سالمتر تشخيص داده ، بعضى ديگر غذايى را كه مىخورند منظورشان استشفاء به آن و بهبودى
هامش
( 1 ) مفردات راغب ص 44
( 2 ) رحمت و بركات خدا مخصوص شما اهل بيت رسالت است . سوره هود آيه 73