از خالى كردن نيز ، از در معصيت پشت به قتال نمودند و خلاصه كلام اينكه سبب آن نافرمانى و سرپيچى از دستور رسول خدا ( ص ) ، كه فرمانده اين جنگ بود و اين نافرمانى باعث فشل و تنازعشان در امر ، و در آخر سبب شكستشان گرديد و اين خود سنتى است طبيعى و عادى .
پس آيه شريفه در معناى اين است كه مثلا بگوئيم : هيچ مىدانيد اين مصائب كه از ناحيه كفار بر سر شما آمد ، هر چند كه در جنگ بدر شما دو برابر آن را بر سر كفار آورديد چون در اين جنگ شما هفتاد كشته داديد و در بدر از كفار هفتاد كشته و هفتاد اسير گرفتيد از كجا بود ؟ و علتش چه بود ؟ علتش از ناحيه خود شما بود كه رمز موفقيت و سبب فتح را به دست خود تباه كرديد ، يعنى دستور فرمانده خود را مخالفت نموديد ، و فشل و اختلاف كلمه به راه انداختيد .
( خواننده عزيز توجه فرمود كه ) خداى تعالى مصيبت را وصف كرد به اينكه دو برابر آن را شما به دشمن وارد آورده بوديد ، و اين براى آن بود كه هم سوزش مصيبت را فرو بنشاند و بفرمايد كه اگر كشته داديد دو برابر كشته و اسير گرفتيد ، و هم اينكه مصيبت را كوچك بشمارد و بفرمايد : با اينكه ضربت شما دو برابر بوده ديگر جا ندارد اين قدر جزع كنيد ، و اندوه به خود راه دهيد .
بعضى از مفسرين گفتهاند : معناى آيه اين است كه شما خودتان اين مصيبت را براى خود انتخاب كرديد ، براى اينكه در جنگ بدر امر شما داير بود بين اينكه اسيران را به قتل برسانيد ، و يا فديه بگيريد و با اينكه حكم خدا اين بود كه به قتلشان برسانيد ، و اگر بخواهيد فديه بگيريد بايد اين پيه را به خود بماليد ، كه در سال آينده يا جنگ آينده همين كفار فديه دهنده ، هفتاد نفر از شما را خواهند كشت و شما آن روز اين پيه را به خود ماليديد ، و گفتيد امروز اين فدا به درد ما مىخورد ، در آينده اگر هفتاد نفرمان كشته شوند شهيد شدهاند و ضرر نكردهاند .
مؤيد اين معنا و بلكه دليل بر آن جمله ذيل آيه است ، كه مىفرمايد : * ( « إِنَّ اللَّه عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ » ) * ، چون اين جمله به هيچ وجه با معناى قبلى نمىسازد ، مگر به زور و ضرب ، ولى با وجه اخير به خوبى مىسازد ، و حاصل معناى آيه چنين مىشود : « بگو اين مصيبت از ناحيه خود شما است كه در جنگ بدر به آن ملتزم شديد و گرنه خدا مىتوانست از آمدن اين مصيبت جلوگيرى كند ، كه او بر هر چيزى قادر است » .
* ( « وَما أَصابَكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ . . . » ) *
و آيه اول مانند جمله * ( « إِنَّ اللَّه عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ » ) * ، وجه دوم را تاييد مىكند ، كه
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 92
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٩٢