است به معناى احاطه است ، و معناى آيه بنا بر اينكه كلمه « أمنة » به معناى امنيت باشد اين مىشود كه خداى تعالى پس از مبدل كردن اندوهتان به اندوهى ديگر ، امنيتى بر شما نازل كرد كه دنبالش خواب بر طايفه اى از شما مسلط شد ، و بنا بر اين كه كلمه « أمنة » جمع اسم فاعل باشد معنا چنين مىشود : خداى تعالى پس از مبدل كردن اندوهتان به اندوهى ديگر در حالى كه شما ايمن بوديد ، نعاسى نازل كرد كه بر طايفه اى از شما احاطه يافت .
و اين آيه دلالت دارد بر اينكه نعاسى كه در گيراگير اين جنگ نازل شده ، همه افراد را نگرفته بلكه بعضى از ايشان را گرفته است ، چون مىفرمايد : « به طايفه اى از شما احاطه يافت » و اين طايفه همانهايى بودهاند كه بعد از فرار و دور شدن به سوى رسول خدا ( ص ) برگشتند ، چون از عمل خود پشيمان و از حفظ نكردن موقعيت حسرت خوردند و حاشا بر خداى تعالى كه از ايشان در حالى كه از جنگ فرار كرده بودند در گذرد ، چون فرار از زحف يكى از گناهان كبيره است ، و آدمى را از رحمت خدا دور مىسازد ، و خداى تعالى در همين آيه فرموده : * ( « وَلَقَدْ عَفا عَنْكُمْ ، وَاللَّه ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ » ) * ، و فضل خود را خاص مؤمنين دانسته ، و حاشا بر آن جناب كه عنايت و فضل خود را شامل حال مرتكب فحشا و منكر آن هم در حال ارتكاب و قبل از توبه بسازد بلكه عفو و رحمت خود را وقتى شامل حال ايشان كرد كه نخست غم بيهوده و بى اجرشان را مبدل كرد به غمى صحيح ، تا دلهايشان به اندوه ناخوشايند خدا آلوده نگردد ، كه بيانش گذشت .
پس امنيت و نعاس شامل حال اين طايفه شد ، يعنى اين هايى كه از فرار خود پشيمان شدند و از اين عمل نكوهيده خود غمگين گشته به طرف رسول خدا ( ص ) برگشتند ، و دور آن جناب را گرفتند ، و كانه اين در لحظه اى بوده كه رسول خدا ( ص ) از جمعيت فشرده مشركين جدا شده و بدره كوه برگشته بود و برگشتن فراريان هم بعد از آن بوده كه يقين كردهاند كه آن جناب كشته نشده .
در مقابل اين طايفه از مسلمين بعضى ديگرند كه خداى تعالى با جمله * ( « وَطائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ . . . » ) * متعرض حالشان شده .
* ( « وَطائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ » ) * اينها طايفه ديگرى از مؤمنين هستند ، و منظور ، از مؤمن بودنشان تنها همين است كه جزء منافقين كه خداى تعالى در آخر گفتار با جمله « وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ نافَقُوا وَقِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّه أَوِ ادْفَعُوا قالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتالًا لَاتَّبَعْناكُمْ . . . » به شرح حالشان پرداخته نبودند ، منافقين آنهايى بودند كه از همان اول امر و قبل از شروع جنگ از مؤمنين جدا شدند و خود را كنار
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 71
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٧١