اين كه گفتار در اين مقام همه پيرامون ايمان بود ، در جاى ديگر نيز فرموده كه خداى تعالى ايمان كسانى كه ايمان آوردهاند را استوار مىكند : « يُثَبِّتُ اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ . . . » « 1 » .
* ( « وَإِذاً لآتَيْناهُمْ مِنْ لَدُنَّا أَجْراً عَظِيماً » ) * يعنى در اين هنگام كه ايمان ثابت در دلهاشان استوار گشت ، از خزانه غيب خود پاداشى عظيم به آنان خواهيم داد ، و در اين كه چرا نفرمود آن پاداشى چيست و آن را مبهم گذاشت ، همان توجيه مىآيد كه در مبهم آوردن جمله * ( « لَكانَ خَيْراً لَهُمْ » ) * از نظر خواننده گذشت .
* ( « وَلَهَدَيْناهُمْ صِراطاً مُسْتَقِيماً » ) * در سابق ذيل آيه : « اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ » « 2 » در جلد اول اين كتاب معناى صراط مستقيم گذشت .
* ( « وَمَنْ يُطِعِ اللَّه وَالرَّسُولَ » ) * در اين آيه بين خدا و رسول او در اين وعده حسن جمع شده ، فرموده كسى كه خدا و رسول را اطاعت كند چنين و چنان خواهد شد ، با اين كه آيات قبل تنها متعرض اطاعت رسول و تسليم شدن در برابر حكم و قضاى آن جناب بود و اين بدان جهت است كه بين اين دو آيه يعنى آيه مورد بحث و آيه : * ( « لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ . . . » ) * نامى از خداى تعالى به ميان آمده بود آنجا كه فرمود : * ( « وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنا عَلَيْهِمْ . . . » ) * لذا خواست بفهماند اطاعت رسول كردن بدان جهت واجب شده كه خدا به آن امر فرموده ، پس اطاعت واجب شده اطاعت خدا و رسول هر دو است ، از سوى ديگر در آغاز آيات نيز گفتار با جمله : * ( « أَطِيعُوا اللَّه وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ . . . » ) * شروع شده بود ، خواست تا آخر كلام به اول آن مرتبط شود .
* ( « فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّه عَلَيْهِمْ . . . » ) *
اين آيه دلالت دارد بر اين كه چنين كسانى ملحق به * ( « الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّه عَلَيْهِمْ » ) * هستند و از خود آنان نيستند ، و به حكم جمله : * ( « وَلَهَدَيْناهُمْ صِراطاً مُسْتَقِيماً » ) * خداى تعالى به صراط مستقيمى هدايتشان مىكند ، كه صراط * ( « الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّه عَلَيْهِمْ » ) * است ، صراط مستقيمى كه در كلام مجيدش جز به اين طايفه نسبت نداده ، و در سوره حمد فرموده : « اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ » و سخن كوتاه اين كه اين طايفه كه خدا و رسول را اطاعت
هامش
( 1 ) سوره ابراهيم آيه 27 .
( 2 ) سوره حمد آيه 6 .