صفت ايمان است ، و ايمان قليل ايمانى نيست كه قابل اعتنا باشد .
مفسر نامبرده اينطور فكر كرده تا جمله : * ( « لَعَنَهُمُ اللَّه بِكُفْرِهِمْ » ) * درست در آيد ، و غفلت ورزيده از اين كه اين خطابها و مذمت و توبيخها و مؤاخذه هايى كه در آن است متوجه مجتمعات به عنوان مجتمع است ، و نظر به فرد ندارد ، آن كسى كه مشمول اين لعنت و غضب و مؤاخذه هاى عمومى ديگر شده است ، مجتمع يهود است بدان جهت كه يك مجتمع است ، مجتمعى كه از يهوديت تشكيل شده ، كه نه ايمان مىآورد ، و نه روى سعادت و رستگارى را مىبيند ، و تا به امروز همچنين بوده و تا قيامت همچنين خواهد بود .
و اما استثنايى كه در آن شده نسبت به افراد است ، و معلوم است كه خارج شدن بعضى از افراد از يك حكمى حتمى كه روى مجتمع شده منافات ندارد ، و آن حكم را نقض نمىكند ، و اما اينكه چه حاجت به اين استثنا بود ، با اين كه گفتيم اين مجتمع تا قيامت هم ايمان نمىآورد ، و با اين كه افراد قليلى كه ايمان مىآورند مجتمعى داخل در مجتمعات يهود نبودند تا با استثناى يك مجتمع از ميان مجتمعات خارج شود ؟ .
جوابش اين است كه آرى ، همين مؤمنين اندك نيز براى خود مجتمعى هستند ، و وقتى فرمود : * ( « فَلا يُؤْمِنُونَ » ) * هر چند كه ايمان را از مجتمع يهود نفى كرده و ليكن در آن ايمان را از افراد نيز نفى كرده است ، و در نتيجه جاى اين توهم بود كه كسى خيال كند نفى نامبرده شامل تك تك يهود هم مىشود ، و آن گاه نتيجه بگيرد كه حتى يك نفر يهودى هم ايمان نمىآورد ، لذا براى دفع اين توهم فرمود : « الا قليلا » ، و بنا بر اين ، گفتار در آيه مورد بحث نظير گفتار در آيه شريفه زير است : « وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِيارِكُمْ ما فَعَلُوه إِلَّا قَلِيلٌ مِنْهُمْ » « 1 » كه به زودى تفسير و ترجمه اش مىآيد .
* ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ آمِنُوا بِما نَزَّلْنا . . . » ) *
كلمه « طمس » به معناى محو كردن اثرى است كه از چيزى بماند ، و كلمه : ( وجه ) از هر چيزى آن طرفى است كه رو به روى تو قرار دارد ، و برايت ظاهر است ، و وجه در انسان سمت جلو او است ، كه براى بيننده ظاهر است ، ( و چون غالبا به غير از صورت ، ساير قسمتهاى جلو بدن به وسيله لباس پوشيده و غير ظاهر است ، لذا غالبا كلمه وجه در انسان به معناى صورت او مىآيد ) .
اين كلمه همانطور كه در امور محسوس استعمال مىشود در امور معنوى نيز استعمال
هامش
( 1 ) سوره نساء آيه : 66 .