* ( « وَلا تَنْكِحُوا ما نَكَحَ آباؤُكُمْ مِنَ النِّساءِ إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ إِنَّه كانَ فاحِشَةً وَمَقْتاً وَساءَ سَبِيلًا » ) * نازل شد و كبيشه به اهل خودش پيوست ، اين تنها كبيشه نبود كه چنين شد ، در مدينه زنانى ديگر بودند كه نكاحشان به ارث رفته بود ، چيزى كه هست نكاح كبيشه را پسر شوهر ارث برده بود ، كه خداى تعالى اين آيه را نازل كرد « 1 » كه : * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهاً » ) * .
مؤلف قدس سره : آخر روايت خالى از اضطراب در معنا نيست ، و اين داستان و اينكه آيات مورد بحث در باره آن نازل شده در عده اى از روايات اهل سنت نيز آمده است ، چيزى كه هست ، همه و يا بيشتر اين روايات در اين مورد وارد شده ، كه آيه شريفه : * ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ . . . » ) * در باره اين قصه نازل شده ، و خواننده محترم توجه كرد كه در بيان قبلى گفتيم : سياق آيات با اين معنا سازگار نيست .
و با اين حال در اينكه چنين سنتى در جاهليت وجود داشته ، و در اينكه آيات قرآنى مورد بحث به وجهى ارتباط با آن و با عادت جاريه در بين عرب آن روز كه آيات نازل مىشده داشته . كم و بيش شكى نيست ، پس آنچه در اين باب مورد اعتماد است همان بيان سابق ، است و بس .
و در مجمع البيان در تفسير آيه : * ( « إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ . . . » ) * مىگويد : بهتر آن است كه آيه را حمل كنيم بر همه گناهان ، نه تنها زنا و سپس اضافه كرده كه همين معنا از امام ابى جعفر ( ع ) روايت شده است « 2 » .
و در تفسير برهان از شيبانى نقل شده كه گفته است كلمه : « فاحشة » به معناى عمل زنا است ، و مساله چنين است كه اگر مردى مطلع شد كه همسرش زنا داده ، مىتواند از او فديه بگيرد ، و اين معنا از امام ابى جعفر امام باقر ( ع ) روايت شده است « 3 » .
و در الدر المنثور است كه ابن جرير از جابر روايت آورده كه گفت : رسول خدا ( ص ) فرمود : در مورد زنان از خدا بترسيد ، چون شما آنان را به عنوان امانت خدا گرفتهايد ، و آلت تناسليشان را با كلام خدا براى خود حلال كردهايد ، بر زنان نيز لازم است كه هيچ مرد اجنبى را كه شما مردان دوستش نمىداريد به خانه شما راه ندهند ، و اگر چنين كردند ايشان را بزنيد ، اما نه به حدى كه از خانه و زندگى بيزار شوند ، و بر مردان لازم است كه
هامش
( 1 ) تفسير قمى ج 1 ص 134 .
( 2 ) تفسير مجمع البيان ، ج 3 ص 24 .
( 3 ) تفسير برهان ، ج 1 ص 355 .