در كمين نشستن ، استعمال مىشود ، و در قرآن خداى تعالى نيز رقيب خوانده شده ، چون اعمال بندگان را حفظ مىكند تا پاداش دهد ، همچنين حفيظ و در كمين و وكيل نيز گفته شده است : « وَرَبُّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ » « 1 » ، « اللَّه حَفِيظٌ عَلَيْهِمْ ، وَما أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ » « 2 » ، « فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذابٍ ، إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ » « 3 » .
بطورى كه ملاحظه مىكنيد امر به تقوا در وحدت انسانى است در بين همه افراد سارى و جارى است ، و دستور به اينكه آثار آن تقوا را كه لازمه آن است حفظ كنند را ، با اين بيان تعليل كرده كه : خداى تعالى رقيب است و به اين تعليل سختترين تخويف و تهديد نسبت به مخالفت اين دستورها را مىرساند ، و با دقت در اين تعليل روشن مىشود : آياتى كه متعرض مساله « بغى » ، « ظلم » ، « فساد در زمين » ، « طغيان » و امثال اينها شده ، و دنبالش تهديد و انذار كرده ، چه ارتباطى با اين غرض الهى يعنى « حفظ وحدت انسانيت از فساد و سقوط » دارد .
گفتارى در عمر صنف انسان و انسانهاى اوليه
در تاريخ يهود آمده است كه : عمر نوع بشر از روزى كه در زمين خلق شده تا كنون ، بيش از حدود هفت هزار سال نيست كه اعتبار عقلى هم كمك و مساعد اين تاريخ است ، براى اينكه اگر ما از نوع بشر يك انسان مرد و يك زن را كه با هم زن و شوهر باشند فرض كنيم كه در مدتى متوسط نه خيلى طولانى و نه خيلى كوتاه با هم زندگى كنند ، و هر دو داراى مزاجى معتدل باشند ، و در وضع متوسطى از حيث امنيت و فراوانى نعمت و رفاه و مساعدت و . . . و همه عوامل و شرايطى كه در زندگى انسان مؤثرند قرار داشته باشند و از سوى ديگر فرض كنيم اين دو فرد در اوضاعى متوسط توالد و تناسل كنند ، و باز فرض كنيم كه همه اوضاعى كه در باره آن دو فرض كرديم در باره فرزندان آن دو نيز محقق باشد ، و فرزندانشان هم از نظر پسرى و دخترى بطور متوسط به دنيا بيايند ، خواهيم ديد كه اين انسان كه در آغاز فقط دو نفر فرض شده بودند ، در يك قرن يعنى در رأس صد سال عددشان به هزار نفر مىرسد ، در نتيجه هر يك نفر از انسان در طول
هامش
( 1 ) و پروردگارت بر هر چيزى نگهبان و رقيب است . « سوره سبأ آيه : 21 » .
( 2 ) اللَّه بر آنان حفيظ است و تو گماشته و وكيل بر آنان نيستى . « سوره شورا آيه : 6 » .
( 3 ) پروردگارت شلاق عذاب را بر سرشان فرود آورد ، كه پروردگار تو هر آينه در كمين است . « سوره فجر آيه : 14 » .