را به كار برده ، همانطور كه امر قوم و امت را مورد اهتمام و عنايت قرار داده ، چون رحم عبارت است از مجتمع خانوادگى و كوچك ، اما قوم و امت مجتمعى است بزرگ ، و لذا قرآن كريم اين توجه و عنايت را به امر مجتمع بزرگ كرده و آن را حقيقتى صاحب اثر و داراى خواص دانسته و فرمود : « وَهُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هذا عَذْبٌ فُراتٌ وَهذا مِلْحٌ أُجاجٌ وَجَعَلَ بَيْنَهُما بَرْزَخاً وَحِجْراً مَحْجُوراً وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَه نَسَباً وَصِهْراً وَكانَ رَبُّكَ قَدِيراً » « 1 » .
و نيز فرموده : « وَجَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ لِتَعارَفُوا » « 2 » .
و نيز فرموده : « وَأُولُوا الأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّه » « 3 » .
و فرموده : « فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الأَرْضِ ، وَتُقَطِّعُوا أَرْحامَكُمْ » « 4 » .
و فرموده : « وَلْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَيْهِمْ » « 5 » و آياتى ديگر كه به نحوى براى اجتماع اثرى اثبات مىكند .
* ( « إِنَّ اللَّه كانَ عَلَيْكُمْ رَقِيباً » ) * كلمه « رقيب » ، به معناى « حفيظ » است ، و « مراقبت » به معناى « محافظت » است ، و گويا اين كلمه از ماده « رقبه » ( برده - گردن ) گرفته شده ، با اين عنايت كه مردم هر يك حافظ رقاب بردگان خود بودند ، و يا از اينجا گرفته شده كه رقيب در محافظت آنچه كه مراقبش مىكند همواره رقبه ( گردن ) خود را مىكشد ، تا وضع آن را زير نظر داشته باشد ، به اين مناسبت محافظت را مراقبت خواندهاند ، البته « رقوب » به معناى مطلق « حفظ » نيست ، بلكه تنها آن محافظت از حركات و سكنات شخص محفوظ و مرقوب را مراقبت مىگويند كه به منظور اصلاح موارد خلل و فساد آن باشد ، و يا به اين منظور باشد كه حركات و سكنات آن را ضبط كنند .
پس كانه مراقبت همان حفظ كردن چيزى است به اضافه عنايت علمى و شهودى بر آن ، و به همين جهت مراقبت به معناى حراست ، و داروغگى ، و انتظار ، و بر حذر بودن ، و
هامش
( 1 ) و او خدايى است كه دو دريا را در هم آميخت كه اين آب گوارا و شيرين و آن ديگر شور و تلخ بود و بين اين دو آب حائل و مانعى قرار داد كه پيوسته از هم جدا باشند « سوره فرقان : آيه 54 »
( 2 ) شما را شعبه شعبه و قبيله قبيله كرد تا يكديگر را بشناسيد . « سوره حجرات آيه : 13 »
( 3 ) در كتاب خدا ارحام بعضى بر بعضى ديگر مقدم و داراى اولويت مىباشند . « سوره احزاب آيه : 6 » .
( 4 ) تا بدين جا ايستادهايد كه پشت بدين خدا نموده در زمين فساد كنيد و ارحام خود را قطع نمائيد .
« سوره محمد آيه : 22 »
( 5 ) و بايد از مكافات عمل بترسند كسانى كه بعد از خود خردسالانى ضعيف به جا مىگذارند ، و مىترسند در حال خردسالى كودكان بميرند ، و امروز سخن به حق بگويند . « سوره نسا آيه : 9 »