صد سال پانصد نفر مىشود . آن گاه اگر عوامل تهديدگر را كه با هستى بشر ضديت دارد ( از قبيل بلاهاى عمومى ، يعنى سرما ، گرما ، طوفان ، زلزله ، قحطى ، و با ، طاعون ، خسف ، زير آوار رفتن ، جنگهاى خانمان برانداز و ساير مصائب غير عمومى كه احيانا به تك تك افراد مىرسد ) در نظر بگيريم و از آن آمار كه گرفتيم سهم اين بلاها را كم كنيم ، و در اين كم كردن حد اكثر را در نظر بگيريم يعنى فرض كنيم كه بلاهاى نامبرده از هر هزار نفر انسان نهصد و نود و نه نفر را از بين ببرد ، و در هر صد سال كه بر حسب فرض اول در هر نفر هزار نفر مىشوند ، غير از يك نفر زنده نماند .
و به عبارت ديگر : عامل تناسل كه بايد در هر صد سال دو نفر را هزار نفر كند تنها آن دو را سه نفر كند ، و از هزار نفر تنها يك نفر بماند ، آن گاه اين محاسبه را به طور تصاعدى تا مدت هفت هزار سال يعنى هفتاد قرن ادامه دهيم ، خواهيم ديد كه عدد بشر به دو بليون و نيم مىرسد ، و اين عدد همان عدد نفوس بشر امروزى است ، كه آمارگران بين المللى آن را ارائه دادهاند .
پس اعتبار عقلى هم همان را مىگويد كه تاريخ گفته است ، و ليكن دانشمندان طبقات الارض و به اصطلاح « ژئولوژى » معتقدند كه عمر نوع بشرى بيش از مليونها سال است ، و بر اين گفتار خود ادله اى از فسيلهايى كه آثارى از انسانها در آنها هست ، و نيز ادله اى از اسكلت سنگ شده خود انسانهاى قديمى آوردهاند ، كه عمر هر يك از آنها به طورى كه روى معيارهاى علمى خود تخمين زدهاند بيش از پانصد هزار سال است .
اين اعتقاد ايشان است ليكن ادله اى كه آوردهاند قانع كننده نيست ، دليلى نيست كه بتواند اثبات كند كه اين فسيلها ، بدن سنگ شده اجداد همين انسانهاى امروز است ، و دليلى نيست كه بتواند اين احتمال را رد كند كه اين اسكلتهاى سنگ شده مربوط است به يكى از ادوارى كه انسانهايى در زمين زندگى مىكردهاند ، چون ممكن است چنين بوده باشد ، و دوره ما انسانها متصل به دوره فسيلهاى نامبرده نباشد ، بلكه انسانهايى قبل از خلقت آدم ابو البشر در زمين زندگى كرده و سپس منقرض شده باشند ، و همچنين اين پيدايش انسانها و انقراضشان تكرار شده باشد ، تا پس از چند دوره نوبت به نسل حاضر رسيده باشد .
و اما قرآن كريم بطور صريح متعرض كيفيت پيدايش انسان در زمين نشده ، كه آيا ظهور اين نوع موجود ( انسان ) در زمين منحصر در همين دوره فعلى است كه ما در آن قرار داريم ، و يا دوره هاى متعددى داشته ، و دوره ما انسانهاى فعلى آخرين ادوار آن است ؟ .
هر چند كه ممكن است از بعضى آيات كريمه قرآن استشمام كرد كه قبل از خلقت آدم ابو البشر ع و نسل او انسانهايى ديگر در زمين زندگى مىكردهاند ، مانند آيه شريفه : « وَإِذْ قالَ رَبُّكَ
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 222
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢٢٢