گرما به كترى مىدهد و كترى حرارت را از شعلهء چراغ مىستاند . هيئت و حالتى از اين تأثير و تأثر براى شعله و كترى حاصل مىشود كه ما از آن به مقولهء أن يفعل و ان ينفعل ياد مىكنيم .
بيان دو خصوصيت براى مقوله أن يفعل و أن ينفعل
متن
و من خاصّة هاتين المقولتين : ( أوّلًا ) : كما يظهر . . . من جملة ماله من الحركة .
ترجمه
از جمله خصوصيات اين دو مقوله اين است كه :
اولًا اين دو مقوله بر مقولات ديگر چون كيف ، كم ، وضع و غير اينها عارض مىشوند .
وثانياً معروض اين دو مقوله از آن جهت كه معروض اين دو مقوله هست خالى از حركت نيست .
لذا از اين دو مقوله تعبير مىشود به أن يفعل و أن ينفعل كه ظهور در حركت و تدريج دارد و از اين دو ، به فعل و انفعال - كه اى بسا در تأثير و تأثر دفعى غيرتدريجى استعمال مىشوند - تعبير نمىشود .
خلاصه آن كه اين دو مقوله عبارتند از دو هيئتى كه عارض بر معروضهايى مىشوند كه نوعى از حركت براى آنها ثابت است .
شرح
اكنون دو خصوصيت براى اين دو مقوله برمىشمرند . نخست اين كه اين دو مقوله خود عارض و قائم بر ديگر مقولات مانند كيف ، كم و وضع هستند .
اما مقولهء كيف . به عنوان مثال سواد و بياض كه از مقولهء كيف هستند معروض اين دو مقوله واقع مىشوند . به عنوان نمونه اگر ذغال سياهى روى جسم سفيدى كشيده شود يا تكه گچى روى تخته سياه كشيده شود ، مادامى كه اين سياهى ذغال يا سفيدى گچ در جسم مقابل تأثير مىگذارد مقوله أن يفعل در خارج متحقق مىگردد . همانطور كه مادامى كه جسم متقابل از سياهى ذغال يا سفيدى گچ تأثير مىپذيرد مقولهء