با توجه به مقدمهء فوق در تقسيم حوادث به تدريجى و آنى مىگوييم كه متى و هيئت نسبتى هم كه حوادث با زمان دارند بر حسب تقسيم خود حوادث به تدريجى و آنى به متاى تدريجى الوجود و متاى آنى الوجود تقسيم مىشود . هيئت حاصله از نسبت حوادث تدريجى الوجود مانند حركت گلوله به زمان ، متاى تدريجى ناميده مىشود . همانطور كه هيئت حاصله از نسبت حوادث آنى الوجود مانند وصل و فصل اين گلوله به طرف زمان متاى آنى الوجود ناميده مىشود . بنابراين همان گونه كه حوادث بعضاً تدريجى و بعضاً دفعى و آنى الوجود هستند متى هم بعضاً تدريجى و بعضاً دفعى و آنى الوجود مىباشد .
تقسيم متى به مابالذات و مابالعرض
متن
وينقسم أيضاً - كما قيل - الى ما بالذات . . . الواقعة فيها الحركات .
ترجمه
در تقسيم ديگر ، متى به مابالذات و مابالعرض تقسيم مىشود . مابالذات عبارت است از متاى حركاتى كه ذاتاً بر زمان منطبق هستند و مابالعرض عبارت است از متحركاتى كه به واسطه حركات بر زمان منطبق مىشوند .
اما جوهر ذاتى اشياء بر اساس عدم حركت جوهرى داراى متى نيست ، لكن بر اساس حركت جوهرى آن گونه كه بخواست خداوند خواهد آمد فرقى بين حركت و متحرك در اين جهت وجود ندارد .
متى در تقسيمى ديگر به انقسام مقولاتى كه حركت در آنها واقع مىشود ، تقسيم مىپذيرد .
شرح
متى به ملاحظهء ديگر به مابالذات و مابالعرض تقسيم مىشود . مابالذات متاى حركاتى است كه ذاتاً بر زمان منطبق مىگردند و مابالعرض متاى متحركاتى است كه