حادثه چه مقدار زمان نياز دارد تا به وجود آيد ، يا اين هسته برويد . و نيز عرف بااستمداد از حركت شبانه روزى مىتواند به كوتاهى يا بلندى يا ديرى و زودى حوادث پى ببرد و بگويد مثلًا عمر اين انسان از آن انسان كوتاهتر يا بلندتر است يا اين انسان در زمانهاى گذشته قبل يا بعد ، ديرتر يا زودتر زندگى مىكردهاست .
متاى حقيقى و غيرحقيقى
متن
يقرب الكلام في المتى من الكلام في الأين . . . فلايسع إلّاجسماً واحداً .
ترجمه
سخن دربارهء متى نظير سخنى است كه دربارهء « أين » گفته شد . يك قسم از متى ، متاى اول حقيقى است كه اختصاص به حركت دارد و غير آن را شامل نمىشود . بخش ديگرى از متى آن است كه شامل آن حركت و غير آن حركت مىشود مانند اين كه اين حركت در ساعت يا روز يا ماه يا سال يا قرن كذا واقع مىشود .
فرق بين أين و متى در اين خصوص اين هست كه اشياى فراوان با انطباق خود بر يك زمان خاص مىتوانند در آن زمان اشتراك داشته باشند بر خلاف يك « أين » خاص كه گنجايش بيش از يك جسم را ندارد .
شرح
در مقولهء « أين » گفتيم كه مكان خاصى كه زيد را مثلًا دربرگفته ، « أين » حقيقى او محسوب مىشود . اما اگر خانه يا شهر يا استان را مكان زيد معرفى مىكنيم اين « أين » غيرحقيقى او محسوب مىشود زيرا خانه يا شهر يا استان علاوه بر آن كه مكان زيد است مكان خيلى چيزهاى ديگر نيز هست . پس مكان بودن اين عناوين براى زيد مجازى و غيرحقيقى است . همين سخن در مورد متى نيز مىآيد اگر زمان خاصى را به حركت خاصى نسبت داديم - مثلًا يك اتومبيل مسافت قم تا تهران را در ظرف زمانى