شرح
در اين فقره از عبارت سه نكته طرح مىشود . اول تعريف مقولهء متى است . مقولهء متى عبارت است از هيئت حاصله از نسبت يك چيز به زمان . مثلًا هيئتى كه از نسبت ما به زمان حاضر پديد مى آيد آن را متى مىناميم .
مطلب دوم ، هر حركتى با توجه به اين كه ماهيت حركت سيلان و بىقرارى است داراى زمان خاص به خود است . مثلًا شخصى از منزل به سوى مدرسه راه افتاده است حركت او از مبدأ تا منتها داراى مقدار و زمان خاص به خود است . همچنين ماشين يا كشتى يا هواپيمايى كه از مبدأ تا منتها طى طريق مىكند حركت آنها داراى زمان معينى است . يا هستهء گياه از لحظهاى كه در بستر خاك قرار مىگيرد تا وقتى كه مىرويد زمان معينى را مىگذراند . يا نطفه از لحظه استقرار در رحم مادر تا لحظهاى كه به صورت يك انسان كامل پا به دنيا مىگذارد چند ماه به حركت خود ادامه مىدهد . از اين رو مىتوانيم بگوييم تمام حركت ها داراى اندازه و زمان معينى هستند و هر زمان يك واحد شخصى است كه اصطلاحاً آن را واحد بالعدد مىگويند .
لكن گاهى زمان چند حركت بر يكديگر منطبق مىشود . مثلًا شخصى كه از منزل تا مدرسه پياده حركت مىكند يك ساعت زمان نياز دارد تا به مقصد برسد . در همين زمان ماشينى از مبدئى به سوى مقصدى حركت مىكند و هواپيمايى از مكانى به سوى مكان ديگر به پرواز در مىآيد كه آنها هم در همين يك ساعت به مقصد مىرسند . پس حركت شخص پياده و ماشين و هواپيما هر سه در يك واحد زمانى انجام گرفت و زمان هر سه حركت بر يكديگر منطبق گشت .
مطلب سوم اين كه گرچه تمام حركتها زمان خاص به خودشان را دارند اما عرف عقلا براى سنجش و اندازهگيرى حوادث و حركتهاى بىشمارى كه در جهان واقع مىشود از حركت شبانه روز كه بيست و چهار ساعت هست استفاده مىكند و مىگويد حركت اين كشتى مثلًا چند روز به طول مىانجامد تا به مقصد برسد ، يا اين
فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى ) — صفحة 769
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٧٦٩