استعدادى عبارت است از استعداد شديد ، در وجودِ مستعد جهت پذيرفتن يا نپذيرفتن حالتى بيرون از خود مانند ممراضيت يعنى استعداد پذيرفتن بيمارى و لين و نرمى كه استعداد انعطاف پذيرى باشد ، يا مانند مصحاحيت كه مقابل مرض پذيرى است وصلابت كه مقابل نرمى است .
انفعال يا عدم انفعال دو نوع استعداد است در وجود اشياء جهت پذيرفتن يا نپذيرفتن حقيقتى بيرون از وجود مستعد .
استعداد شديد به انجام فعل
متن
وألْحَقَ بعضهم بالنوعين نوعاً ثالثاً . . . أحد جانبى القبول واللاقبول لقابلها . »
ترجمه
بعضى به دو نوع قبلى نوع سومى را افزودهاند ، كه آن عبارت است از استعداد شديد به انجام فعل ، مانند استعداد كُشتىگيرى . اما شيخ الرئيس اين قسم را رد كرده « 1 » و صدرالمتألهين از شيخ تبعيت كرده است و در اسفار مىگويد :
« خلافى نيست كه قوّهء بر انفعال و مقاومت داخل در اين نوع ( كيف استعدادى ) هستند ، اما آيا قوّهء انجام فعل داخل در اين نوع هست ( يا نه ) . مشهور مىگويند : آرى . اما شيخ الرئيس آن را داخل نمىداند و حق همين است . و دليل آن به زودى روشن مىگردد .
بنابراين وقتى بخواهيم ملخصاً معناى جامعى ارائه دهيم كه دو قسم اول را - نه قسم سوم را - در بر بگيرد ، بايد بگوييم كه آن كيفيتى است كه به سبب آن يكى از دو جانب قبول يا لاقبول براى قابل آن رجحان مىيابد .
شرح
در اين كه قوّهء انفعال مانند استعداد پذيرش بيمارى يا عدم انفعال مانند استعداد
هامش
( 1 ) . شفاء ، مبحث مقولات ، ص 184 - 185