مراتب مادون در پيدايش آن عدد يكسان هستند . فى المثل عدد ده مىتواند تركيب يابد از عدد نه و يك يا عدد هشت و دو ، يا هفت و سه ، يا شش و چهار ، يا پنج و پنج . اين كه بعضى را جزء عدد ده قرار داده و بعض ديگر را قرار ندهيم ، ترجيح بلا مُرجح است ، كه اين محال است .
و اگر رياضىدانان مىگويند كه عدد ده مجموع عدد هشت و دو هست ، معنايش اين است كه مرتبه ده مساوى اين دو عدد است ، نه اين كه عدد ده در حالى كه نوع واحدى است از دو مرتبهء مختلف ، در حالى كه دو نوع مختلف هستند ، تشكيل شدهاست .
نظير سخن فوق در اقسام كم متصل جارى است ، چنان كه جسم تعليمى با سطح و خط و نيز سطح با خط تضادى ندارد ؛ زيرا موضوع واحدى وجود ندارد كه تعاقب بر آن پيدا كنند . و غاية الخلاف هم بين آنها متصور نيست .
شرح
ميان اعداد تضادى نيست . مثلًا عدد دو و سه كه دو نوع از عدد هستند با يكديگر تضادى ندارند ؛ زيرا غايت خلافى بين اين دو نيست چون عدد سه همان عدد دو به اضافهء يك مىباشد و دليل كسانى كه بر عدم تضاد ميان اعداد استدلال كردهاند ، به اين كه اعداد فوق به اعداد مادون متقوّم هستند و ضد نمىتواند به ضد متقوّم باشد ، سخن نادرستى است ؛ زيرا اگر عدد فوق ، تركيبى از اعداد پايينتر باشد ، چه رجحانى وجود دارد كه عددى چون ده از دو و هشت تركيب يافته باشد ؛ يا از دو عدد پنج تايى . و انتخاب يكى بدون ديگرى ترجيح بلا مرجح است .
اما اگر در رياضى مىگويند : مرتبهء ده مساوى مرتبهء دو و هشت است ، مراد آن است كه مقدار عدد ده برابر با مقدار عدد هشت و دو است ، نه اين كه از هشت و دو تركيب يافته باشد .
همچنين در كم متصل . ميان جسم تعليمى كه همان تعيّن مقدارى جسم است و سطح و خط تضادى وجود ندارد ، چون گرچه سطح بر جسم تعليمى ورود مىنمايد ، اما اين دو ( سطح و جسم تعليمى ) بر موضوع واحد تعاقب ندارند ، همانطور كه خط عارض بر سطح است و اين دو بر موضوع واحد تعاقب ندارند .
فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى ) — صفحة 643
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٦٤٣