خاصيت سوم ، وجود شمارندهء كمّ هست ، مثلًا مىگوييم عدد ده ؛ پيدايش آن با اضافه شدن عدد يك بر عدد قبلى است تا آنكه به مرحلهء ده برسد . و كسر مكرر عدد يك از عدد ده آن را به صفر مىرساند . پس « يك » واحدى است كه عاد عدد ده مىباشد .
مقدار و زمان از اختصاصات عالم ماده است ، بر خلاف عدد
متن
وهناك احكام اخر أوردوها : . . . له آثار المادّة دون نفس المادّة .
ترجمه
در اينجا احكام ديگرى است كه به شرح ذيل بيان كردهاند :
اول آن كه كمّ منفصل كه همان عدد مىباشد ، هم در ماديات و هم در مجردات يافت مىشود .
و اما متصل غير قار كه زمان باشد ، فقط در ماديات يافت مىشود . و متصل قار كه جسم تعليمى و سطح و خط است ، در مجردات يافت نمىشود ، مگر نزد كسى كه اثبات مىكند عالم مقدارى مجردى را كه آثار ماده را دارد اما خود ماده را ندارد . « 1 »
شرح
در عالم مجردات همچون عالم ماديات كم منفصل كه همان عدد است راه دارد ، لذا خداى متعال در قرآن مىفرمايد : ما در جنگ بدر شما را به سه هزار فرشته كمك كرديم . « 2 »
اما حكما در وجود كمّ متصل كه همان خط وسطح و جسم تعليمى است در ميان مجردات اختلاف كردهاند اين اختلاف مبتنى بر مسئلهء ديگرى است و آن اين كه آيا علاوه بر عالم ماده و عالم عقول كه جهان تجرد محض است عالم ديگرى كه واسطهء
هامش
( 1 ) . ر . ك : مباحث مشرقيّة ، ج 1 ، ص 186 واسفار ، ج 4 ، ص 18
( 2 ) . آل عمران ، آيه 125