مونت باتن جانشين ويول خواهد شد تا براى انتقال قدرت طرحى تهيه كند .
سرانجام رهبران از خواب غفلت بيدار شدند . از يك سو جيناح به عنوان سخنگوى مسلم ليگ تأكيد كرده بود كه از درخواست ايجاد پاكستان يك ذره عقب نخواهد نشست . دولت انگليس نيز تعهد كرده بود در تاريخ معين شانه از مسئوليت تهى كند . متوجه شدند كه اگر تا تاريخ معين به توافق نرسند هولناكترين جنگ داخلى ممكن رخ خواهد داد . هرج و مرج و نابسامانى بر همه جا و همه چيز سايه سياه خواهد انداخت . با سقوط وزارت خضر در آغاز سال ، ايالت پنجاب گرفتار جنگ داخلى شده بود ، شهرهاى امريتسر و مولتان ويران شده بودند . اميد كنگره به اين كه با گذشت زمان اهرمهاى قدرت را به دست گرفته و مانع از تجزيه هندوستان خواهد شد ، با اين محدوديت فرصت ، بر باد رفت . اگر توافق حاصل نمىشد دستگاه دولت قطعهقطعه مىشد تا به اين و آن سپرده شود . اميدى نبود بار ديگر اين قطعات را تعمير و به يكديگر وصل كرد . حال امكان قطعهقطعه شدن جاى خطر تجزيه را گرفته بود . واقعيت اين بود كه يكدندگى جيناح به ثمر رسيده بود . هماكنون براى اين پيروزى بهاى سنگينى پرداخته بود ، و بهاى سنگينترى نيز مىبايست بپردازد . اما توفيق يافته بود تا كنگره را مجبور به انتخاب كند ؛ يا پاكستان يا هرج و مرج تمام عيار . تنها گاندى حاضر بود كه با هرج و مرج رويارويى كند .
اكنون رويدادها به اوج خود رسيد . پس از آن كه هر دو طرف آخرين پيشنهاد نايب السلطنه جديد را رد كردند رهبران كنگره نتيجه گرفتند تجزيه اجتنابناپذير است . سرانجام نهرو در اين مورد راهش را از گاندى جدا كرد .
مهاتماى كار آزموده و پير به بنگال برگشت تا به سعى در ايجاد صلح و مسالمت ادامه دهد . حتى در مراسم جشن روز استقلال در ماه اوت شركت نكرد . مونت باتن طرحى ارائه داد كه وامدار زحمات طاقت فرساى وى . پى .
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 327
مساهمون: روميلا تاپار
ص٣٢٧