رهبرى را در شخص محمد على جيناح يافتند . حقوقدان تربيت شده در مغرب و آدابدان اهل بمبئى كه مدتها كوشيده بود تا موجبات همكارى ميان مسلمانان و كنگره را فراهم سازد . حال اميد به اين كه انديشههاى حاكم بر كنگره را عوض كند از دست داده بود . اما هنوز انتظار داشت در خطوط موازى با آن همكارى نمايد . در سال 1935 مسلم ليگ تقريبا از هم پاشيده شده را در اختيار گرفت تا جان تازه در آن بدمد و آن را براى انتخابات سال 1937 آماده سازد . اعلام كرد كه با ائتلاف با وزراى كنگره حاضر است با آنان همكارى نمايد و مىپنداشت كنگره نيز با نظرات او موافق است . موفقيت مسلم ليگ در انتخابات نسبى بود . جايى در نقشه انتخاباتى دست و پا كرد ، اما نه به گونهاى انحصارى . كنگره كه در شش ايالت اكثريت مطلق پيدا كرده بود پيشنهاد ائتلاف را نپذيرفت و در عوض مقاماتى را ، بر حسب شخصيت افراد ، به مسلم ليگ پيشنهاد كرد . ضربت هولناكى بر جيناح وارد آمد . در زندگانى او نقطه عطف عميقى شد ، نقطهاى كه چون از آن گذر كرد هيچگاه پشت سر خود را نديد . ديگر هيچگاه به سران كنگره اعتماد نكرد . يقين كرد و نتيجه گرفت كه تنها طريق برخورد با آنان به كار بردن همان نوع تاكتيكهاى آنان است . اما نخست لازم بود موقعيت خود را در مسلم ليگ استوار سازد و از پشتيبانى و حمايت تودههاى مسلمانان اطمينان يابد . براى طبقات گوناگون پيامهاى مناسب داشت . از آئين استقلال ملى غربىها سخن مىراند . راجع به غير قابل اعتماد بودن هندوان مىگفت . در خصوص نظريه دو ملت جداگانه توضيح مىداد ، مىگفت هند اسلامى كشورى مستقل است كه هيچگاه زيربار فرمانروايى هندوان نخواهد رفت . براى تودههاى مسلمان از خطر ملىگرايى هندوان و تحريكات هندوان سخن راند . گفتهها و اعمال بىادبانه و حساب نشده اعضاء كنگره و وزراى آن در سالهاى 39 - 1937 دليل و مدرك كافى به دست او داده بود ، تا با مهارت هرچه تمامتر ، درستى و صحت آنچه را كه مىگفت تاييد كند . توفيق عظيم روز شكرگزارى او ، به مناسبت استعفاى
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 317
مساهمون: روميلا تاپار
ص٣١٧