نتيجهء هرگونه سازش ايجاد شكاف و تفرقه در كنگره خواهد بود . به جاى آن كه بگذارد جوانان تندرو به دولت حمله كنند و احتمالا موج خشونت فراگير شود تصميم گرفت با هدايت شخصى خود نهضت ضد خشونت را رهبرى كرده و اختيار امور را از دست ندهد . بنابراين اصرار ورزيد كه دستور مذاكره ميزگرد مطالعه گام بعدى به سوى قانون استقلال نباشد بلكه تصويب و عملى كردن خود قانون استقلال باشد . با مطرح ساختن اين تشخيص ظريف و دقيق دولت را با كنگرهاى يكپارچه و متحد روبرو ساخت .
روشى كه حال گاندى براى مبارزه پيش گرفت مخصوص به خود او بود .
براى حمله به دولت موضوع ماليات بر نمك را كه بهگونهاى غير مستقيم هر روستايى ناچار از پرداخت آن بود ، برگزيد . به دولت اعلام كرد كه قصد دارد ، شخصا و بر خلاف قانونى كه تصويب شده بود ، نمك استخراج كند . بدين منظور راهپيمايى يكصد كيلومترى از سيرماتى به دندى را با كندى و آرامى آغاز كرد كه مورد توجه تمام هندوستان واقع شد . به رغم كوشش دولت ، كه قضيه را ناديده گرفت يا كم اهميت جلوه داد ، سحر و جادوى گاندى كارگر شد . چندى نگذشت كه موج تظاهرات ، راهپيمايىها ، بازداشتها ، اعتصابهاى دينى ، و گاهگاهى اغتشاش ، سرتاسر هندوستان را فراگرفت .
در عرض يكسال يكصد هزار نفر به زندان رفتند . يكى از وجوه چشمگير اين حركت پا به ميدان گذاردن زنان هندى بود . به خصوص در هند غربى به عنوان سخنران ، راهپيمايى و غيره . يكى ديگر از مشخصهها كناره جويى مسلمانان بود . در تابستان نايب السلطنه توانست كسانى را كه عضو كنگره نبودند قانع كند در ميزگردى كه در پاييز آن سال تشكيل شد شركت نمايند و با پذيرش اصل ايجاد فدراسيون در قانون اساسى جديد گام تاريخى بزرگى بردارند . در اين هنگام هر دو طرف پىبردند پيش از اين نمىتوانند يكديگر را ناديده انگارند . لرد اروين در سال نو ، گاندى را از زندان آزاد ساخت ، گفتوگو آغاز شد . هر دو بر خلاف انتظار ديدند كه دربارهء پارهاى از مسائل
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 279
مساهمون: روميلا تاپار
ص٢٧٩