از ميان معركه كنار رفت و به انتظار نشست تا جريان سياسى تغيير جهت دهد .
چندين سال خانقاه او در كرانه رود سيرماتى « 1 » در حوالى احمدآباد ستاد مركزى او بود . از آن جا بود كه مبارزه توسعه ريسندگى و بافندگى دستى را اداره مىكرد . پيش از همه مبارزه براى از ميان بردن موانع كاستها و بالا بردن مقام اجتماعى طبقات محروم را ادامه مىداد . اين مبارزه كه معنايش رويارويى و درگيرى با برهمنهاى عالى مقام و سنتگرا بود ، بهگونهاى ظريف و موثر مورد علاقه تمام مردم بود . گاندى بر اين مطلب كاملا اشراف داشت . براى طبقات نوين از اينرو جذاب بود كه دموكراتيك ( حقوق بشر و غيره ) مىنمود ، و مورد توجه عموم هندوان بود ، از اين جهت كه مىخواست مردم خارج از كاست را جذب بدنه ملت هند كند . افكار عمومى به تدريج به سود گاندى تغيير كرد . برهمنها منزوى شدند . در تمام اين مدت سيل مقالات او دربارهء انديشههاى گوناگونش ؛ دربارهء عدم خشونت ، پايدارى در مقاومت ، احقاق حقوق نجسها ، اخلاقيات و مطالب سياسى در هفتهنامهء او چاپ و منتشر مىشد . نوشتههاى او بيش از تمام مذاكرات شوراهاى قانونگذارى خواننده داشت . از هماكنون مهاتما گاندى فرمانرواى نامريى هندوستان نوين شده بود .
سرانجام بهانه مطلوب ، براى مناقشه ، به لطف نادانى دولت فراهم آمد . در قانون 1919 پيشبينى شده بود كه پس از ده سال اين قانون بازنگرى شود .
دولت بالدوين ، در راستاى تظاهر به حسن نيت ، دستور داد اين بازنگرى پيش از موعد مقرر صورت گيرد . اما كميسيون كه در سال 1927 بدين منظور انتخاب شد و سرجان سيمون رياست آن را برعهده داشت ، تمام اعضايش انگليسى بودند . با در نظر گرفتن جوّ حاكم بر هند در آن زمان خشم و غليظ همگان به همان اندازه كه غير قابل اجتناب بود گسترده و فراگير نيز بود . آيا سرنوشت هندوستان را بايد جمعى بيگانه ، آن هم از بالاى سر هنديان ، رقم
هامش
( 1 ) .Sararmati