دست همكارى دادند . مأموران دولتى كه از شغل خود استعفا دادند و يا القابى را كه بدانها اعطا شده بود پس دادند ، اندك بودند . كار دانشگاهها و مدارس مدتى نابسامان شد . اما مؤسسات ملّى هم كه مىخواستند جاى آنان را بگيرند دوام نياوردند . انتخابات انجام شد ولى تنها يك سوم رأى دهندگان در انتخابات شركت كرده و رأى دادند . شوراها تشكيل شد و ليبرالها در آنها اكثريت داشتند اما كسى را نماينده نكردند . دستگاه دولت از كار نيفتاد ، اما فشارى كه بر آن وارد مىآمد آشكار بود تا مدتى هيجان غليان داشت . در چنين جوّى امكان اغتشاش و هرجومرج مىرفت . در مواردى اتفاق هم افتاد . اين اغتشاشات و شورشها موجب نگرانى ميهنپرستان شد و از هيجان آنان كاست . در اوايل سال 1921 لرد ريدينگ « 1 » كه از حقوقدانان بنام بود و به خونسردى و دورانديشى شهرت داشت جايگزين لرد چالمز فورد شد .
ناسازگارى و ناهمگونى نهضت ضد دولتى را تشخيص داد . خونسرد در انتظار نشست تا اختلافات بروز كند و نهضت يكپارچگى خود را از دست بدهد . در ماه اوت 1921 شورش ملفاس « 2 » سنّتگراى متعصب مالابر ، كه موجب كشتار و تغيير مذهبهاى اجبارى شد ، بخش عمده از افكار عمومى هند را نگران ساخت . در پاييز همان سال به هنگام تحريم مراسم استقبال از وليعهد انگلستان خشونتهاى بيشتر بروز كرد . در اواخر سال آشكار بود كه سيلاب احساسات و هيجانات شروع به فروكش كرده است . به هنگام گفتوگو از نهضت عدم پرداخت ماليات بود كه بىحرمتىهاى شنيع و زشت چورى - چورى روى داد . گاندى خود پايان مبارزه را اعلام داشت . اندكى بعد دستگير شد و به شش سال « 3 » حبس محكوم گرديد و ناآرامى جدى رخ نداد .
طوفان با همان سرعت كه آغاز شده بود فروكش كرد . اما ديگر هرگز شرايط
هامش
( 1 ) .Lord Reading( 2 ) .Molphas of Malabar( 3 ) . پس از دو سال آزاد شد .