گونهاى ناگسستنى با اخلاق گره خورده است . در آن موقع كسى باور نمىكرد گاندى پيشواى ملى هند خواهد شد ، تمام نگاهها متوجه تيلاك بود .
مىپنداشتند گاندى بىاندازه طرفدار اخلاق و معنويات و بيش از حد آرام و مسالمتجو و اصولا خيالپرداز و بىخبر از واقعيات است . گاندى با تمام اين ويژگىها قدم به ميدان نهاد ، راهى را يافت كه جوّ سياسى سرزمين هند از او جانبدارى كرد . گفت قوانين رولات مسائل مربوط به اخلاق و احترام به نفس را مطرح كرده است ، بايد از راه واكنشى اخلاقى با آن مقابله كرد . بنابراين به جاى تظاهرات دستهجمعى پيشنهاد كرد كه مراسم هرتل « 1 » كه از سنتهاى باستانى هند بود ، انجام شود . به عنوان اعتراض تمام هند در يك روز معين از هرگونه فعاليتى دست بردارد . از ديدگاه نظرى هرگاه روح كسى جريحهدار شود و مورد تجاوز قرار گيرد تا مدتى جسما قدرت انجام هيچگونه فعاليت معمولى و روزانه را ندارد . هرتل نوعى واكنش دينى بود كه مدتها بود كسى بدان عمل نكرده بود . هرتل در شهرهاى بزرگ انجام شد . شگفتى ندارد كه به علت غليان احساسات در پارهاى نقاط به شورش انجاميد . پنجاب نقطه انفجار شد . پنجابى كه پيش از هر جاى ديگر سختىهاى ناشى از جنگ را تحمل كرده بود و بيش از هر جاى ديگر نيروى انسانى از دست داده بود و فعالترين مناطق هند بود . در 13 آوريل 1919 ژنرال دير « 2 » در محوطه محصورى به نام جاليانو الاباغ ، تظاهرات غير مجازى را با شليك ، بىاخطار قبلى متفرق ساخت . جمعيت تظاهر كننده ميان ده الى بيست هزار نفر تخمين زده مىشدند . طبق آمار رسمى 379 نفر به قتل رسيدند و 1200 نفر مجروح شدند . حكومت نظامى اعلام شد . مجازاتهاى سخت مقرر شد ، و اوامر خفتآور صادر گرديد . نظم دوباره بازگشت ، و دولت تصور كرد كه هند را از انقلاب نجات داده است . حال آن كه در واقع مجلس ختم رژيم امپراطورى
هامش
( 1 ) .Hartal( 2 ) .General Deyer