نشدند . در واقع به دنيايى گام نهادند كه برايشان بيگانه بود . مسئولان سالمندتر و قديمىتر ، به سبب وظايف اضافى در شرايط دشوارتر ، اعصابى خسته و خرد داشتند . ذخيره انرژى لازم ، براى رويارويى با بحران پس از جنگ هند را ، نداشتند . نمىتوانستند تغييرات و تحولاتى را كه به سرعت روى مىداد درك و هضم كنند . اگر بخواهيم سرنخ اختلاف شديد ميان دولت انگليسى هند و مردم آن سرزمين را به دست آوريم بايد به ياد آوريم دستگاه ادارى خسته و ميان تهى و پوشالى در برابر طبقهء متوسط نوپاى پرتوان و پرتحرك هند قرار گرفته بود .
شروع جنگ با فوران اظهار وفادارى هنديان نسبت به انگليسيان همراه بود . شاهزادگان سنتى در برابر رفتار ملايمتآميزى كه اخيرا نسبت به آنان شده بود در اظهار وفادارى و آمادگى براى انجام خدمات با يكديگر به رقابت پرداختند . طبقه متوسط روى هم رفته پرشور و علاقمند بود . اين عوامل مثبت ميوههاى سياستهاى دولت در دههء گذشته بود . اما دولت اين فرصت مناسب را از دست داد ، آمادگى انجام خدمات ، از روى بلاهت ، ناديده گرفته شد . با طولانى شدن جنگ ، جوّ افكار عمومى دگرگون شد . نيروهاى مسلح هندى به فرانسه و مصر و عراق گسيل شدند كه در تمام جبههها لياقت و كفايت خود را نشان دادند . اما پاسخ دولت به هرگونه پيشنهادى براى تغيير وضع در جمله « پس از پايان جنگ » خلاصه مىشد . البته در خود انگلستان هم هرگونه پيشنهادى براى تغيير وضع همين پاسخ را دريافت مىداشت .
بريتانيا براى بقاى حيات سياسى خود مىجنگيد . اما خود هند به رغم كاميابىهاى مادى ، در واقع ، تماشاچى كنار گود بود . سهم هند در جنگ كم نبود . اما به هر حال نوعى ماجراجويى جسورانه و بااهميت بود . اما به هيچ وجه جنبه مبارزه ملى نداشت . پس نمىشد انتظار داشت تمام عواقب امر را به آيندهاى مبهم و نامعلوم موكول كرد . معقول و منطقى بود هنديان انتظار داشته باشند ارزش سهم آنان در جنگ در عمل شناخته و پرداخته شود . به تأخير انداختنها و بهانهگيرىها و تقاضاى مكرر براى فداكارى بيشتر
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 252
مساهمون: روميلا تاپار
ص٢٥٢