بر كرسى نشاندن ارزشهاى غربى ، در مدت هشت سال فرمانروايى خود ، در اين زمينه كامياب شده بود . حال عقبنشينى ناممكن مىنمود . سرگشتگى و معما را اينگونه پاسخ دادند كه بر شدت و جديت در اجراى طرحهاى مادى دو چندان بيفزايند ، در ضمن از دخالت مستقيم و ظاهرى در نظام اجتماعى پرهيز كنند . جان لارنس در پنجاب اين هر دو شيوه را همراه و همزمان به كار برده بود . همان اندازه كه از تعداد سوتى كردن زنان و قتل عمد كودكان كاسته مىشد بر تعداد پلهاى ساخته شده و راههاى شوسه احداث شده افزوده شده بود . لرد كنينگ و جانشينان او از دخالت در امور اجتماعى دست برداشتند و بر شدت در اجراى طرحهاى اقتصادى و مادى دو چندان افزودند . حكومت بيگانه با اين شيوه راهى براى گريز از تنگنا پيدا كرد . اقدامات وسيع عمرانى وسيلهاى شد براى گسترش و تعميق نفوذ فرهنگى غربخواه در زمينه بازرگانى ، صنعت ، آبيارى ، آموزش و پرورش و يا دانش محض . اگر مشاهده مىشود كه تحولات و پيشرفتهاى هند و پنجاب در بعد سرشتى وصلهاى و تكهتكهاى - آن هم ناجور - دارد ، به اين علت است . اگر نرخ رشد صنايع هند در اين مدت لاكپشتوار بود به اين سبب بود كه هر چند امكان زيربنايى رشد سريع صنايع - احداث شبكه راهآهن - فراهم شده بود ، اما اين اقدام همراه با تشويق و ترغيب ايجاد صنايع نبود . بركفايت ارتباطات داخلى ، بدان سبب كه هنديان دلباخته شبكه سراسرى راهآهن شدند ، افزوده شد . شيوه آموزش و پرورش غربى نيز با سرعت شيوع پيدا كرد ، زيرا هنديان عزم جزم كرده بودند تا حداكثر امكان از نظامهاى تازه پياده شده آموزش عالى سود برند . برجستهترين اقدامات عمرانى در زمينه راه و راهآهن صورت گرفت .
شبكه راهآهنى كه در سال 1853 طرحريزى شده بود ، در سال 1900 به انجام رسيد و هند را صاحب بهترين شبكه راهآهن آسيا كرد . با آن كه پارهاى از خطوط راهآهنى كه احداث شده بود جنبه نظامى و استراتژيك داشت ، و در عمل از نظر اقتصادى سودآور نبود ، اما مجموع شبكه روى هم رفته موجب
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 207
مساهمون: روميلا تاپار
ص٢٠٧