سلطنت جلو آمد و حال ديگر هم اسما و هم رسما فرمانرواى هند شد . ملكه ويكتوريا موضوع رابطهاش با رعاياى جديدش را خيلى جدى گرفت . سعى كرد با نيروى جادويى رمزآلود خود دلبستگى شديد خود را به هنديان القاء كند . به هر حال اين رژيم تازه شخصىتر و ملموستر و براى هنديان دوست داشتنىتر بود . در شصت سال بعد برخورد گرم اوليه ملكه سودمند واقع شد ، و نوعى علاقه و احترام خاص براى شخص ملكه در ميان هنديان پيدا شد . علاقهاى كه به صورت انبوه مجسمههاى ملكه در شهرهاى هند ديده مىشد كه بدون ترديد باعث استحكام روابط هند و انگليس شد .
ويكتوريا ، ظاهرا بى آنكه تقلاء و تكاپوى خاصى انجام دهند ، همچون اكبر ، هنديان را جذب و يا حتى سحر كرد .
هيئت بازرسان به نفع وزير مسئول هند در كابينه و هيئت مديره شركت به نفع شوراى وزيران هند كنار رفتند . اين تغييرات آن اندازه كه روى كاغذ بزرگ وانمود مىشد مهم نبود . اما روى هم رفته گام مثبتى بود به خصوص از نظر لحن و نه از ديدگاه محتوى . نوعى حقارت انديشه ، كه لازمه هيئت مديره كاسب كار بود ، از ميان رفت . آنان كه در هند كسب تجربه كرده بودند جانشين كسانى شدند كه در شوراى هند منافع شخصى داشتند . اين جايگزينى هر چند گاهى موجب پسگرايى مىشد اما به هر صورت سياست را با صلاح تجربه مجهز ساخت . از جمله نكات مثبت كه فدا شد بازرسىهاى هر بيست سال يك بار هنگام تجديد انحصار كمپانى بود . اما در عوض اين امكان فراهم آمد تا مسئولان اداره هند و سياستهاى آنان ، هر روزه از سوى پارلمان ، مورد تحقيق و تفحص قرار گيرند . در مجلس عوام انگلستان علاقه به هند زياد نبود ، اما اگر لازم مىآمد مىتوانست مؤثر باشد .
فرمانرواى كل هند لقب خويش را حفظ كرد . عنوان تشريفاتى نايب السلطنه را نيز بر آن افزود . بنابراين به عنوان نماينده شخص مقام سلطنت حيثيت و اعتبار بيشترى يافت . اما از اين مهمتر ساماندهى نوين
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 202
مساهمون: روميلا تاپار
ص٢٠٢