تمدن آن شوند . مىپنداشتند خرافه جاى خود را به خردگرايى خواهد داد و دانش نوين جايگزين نادانى خواهد شد . اكنون با تأسف مىبايست پذيرفت كه چنين نبوده است . دژهاى سنتهاى مذهبى به مراتب از آنچه تصور شده بود قوىتر بود .
از اين تأملات و نتيجهگيرىها سه تصميم كلى گرفته شد . يكى آن كه بايد از راه گفتمان و تماس اطلاع دقيقتر از افكار عمومى هند به دست آورد . ديگر آن كه زيانهاى ناشى از سوء تفاهم چنان هنگفت بود كه نمىتوانست عذر و بهانه براى اعتمادبهنفس و يا تكيه كردن بر مزايا و برترى باشد . لازم بود آن طبقاتى كه در جامعه صاحب منافع و مزايا هستند مورد لطف و عنايت قرار گيرند تا به هنگام لزوم فعالانه از انگليس طرفدارى كنند . به هنگام سروكار پيدا كردن با رسوم كهن و بنيادهاى سنتى ، كه به نحوى از انحاء با مذهب ارتباط پيدا مىكرد ، بايستى نهايت حزم و احتياط به كار رود .
نخستين قربانى موضوع بىاطلاعى و بىخبرى از افكار عمومى مردم هندوستان خود كمپانى هند شرقى بود . ترديدى نيست آنچه باقى مانده بود تنها شبحى از كمپانى اصلى بود . اما اگر محافظهكارى فطرى انگليسيان و نظر مثبت آنان نسبت به منافع خصوصى نبود ، به هنگام تجديد قانون سال 1853 ، كمپانى را برچيده بودند . كمپانى تمام فعاليت بازرگانى خود را از دست داده بود و تبديل شده بود به دفتر نمايندگى براى ادارهء هندو روى هم رفته ناتوان و پسگرا دانسته مىشد . بنابراين ، شورش فرصت خوبى بود تا اين ناسازگارى ادارى كه تبديل به موى دماغ شده بود ، از صحنه محو شود . در ضمن كمپانى وسيلهء مناسبى مىنمود تا گناهان ناشى از غفلتها و اشتباهات برگردن آن گذاشته شود . بنابراين به رغم التماس و استغاثهء جان استوارت ميل براى بقاى شركتى كه مديريت هند را از گرفتار شدن در گرداب سياستهاى داخلى انگلستان حفظ كرده بود ، و حال حتى از پشتيبانى كارمندان خودش نيز برخوردار نبود ، تصميم به برچيدن آن گرفته شد .
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 201
مساهمون: روميلا تاپار
ص٢٠١