مدرس ائتلاف كنند ، ائتلافى كه دولت مدرس هيچگونه آمادگى پايدارى در برابر آن نداشت . نيروى مسلح ائتلاف ماراتاها و نظام حيدرآباد و حيدر على ميسور در سال 1780 كاناتيك را تصرف كرد . دو بار انگليسىها را شكست داد ، و به پاى حصار مدرس رسيد . در آن لحظه هستينگز حد اعلاى توانايى خود را به منصه ظهور گذارد ، با آن كه هنوز جنگ بمبئى به صلح نيانجاميده بود نيروى مسلح فراوان و كارآمدترين فرماندهان خود را به مدرس فرستاد .
در ظرف يك سال اوضاع را دگرگون ساخت . نخست نظام حيدرآباد و سپس ماراتاها را از ائتلاف جدا كرد ، آنگاه توانست به مقابله با خطر ناوگان فرانسوى كه تحت فرماندهى سوفرن شجاع بود بپردازد ، و با دوبوسى كه در خشكى نيرو پيدا كرده بود مبارزه كند . حيدر در سال 1782 درگذشت ، و او در سال 1784 با پسرش تيپو سلطان در شهر ساحلى منگلور ، پيمان صلحى را امضاء كرد .
هستينگز نشان داد كه دست تنها و بىهيچگونه كمكى از اروپا مىتواند از مستملكات كمپانى در هند ، در برابر قوىترين اتحاد دولتهاى محلى هندى ، مقاومت و دفاع كند . همين نشان داد كه اگر شخصى مصمم باشد مىتواند دولتهاى پراكندهء دوردست مدرس و بمبئى را با هم سرپرستى و مديريت نمايد . از آن زمان به بعد بود كه ديگر در هند سه كمپانى انگليسى فعاليت نداشت ، و هر سه تبديل به يد واحد شدند . حال ديگر مستملكات انگليس در هند به رسميّت شناخته شده بود ، بلكه به عنوان يكى از بزرگترين قدرتهاى شبه قاره هند نيز پذيرفته شد . چون در هند آن روز نه مرزهاى تاريخى وجود داشت ، و نه تعادل قدرت سياسى به رسميت شناختهاى .
آشكار بود كه مستملكات هندى كمپانى انگليسى يا بايد به گونهاى روزافزون توسعه يابد و يا آن كه كوچكتر و كوچكتر شود . از اين ديدگاه است كه بايد هستينگز را پايهگذار واقعى مستمرهء انگليسى هند دانست .
هستينگز دستگاهى ناتوان براى وصول ماليات تحويل گرفت و از آن دولتى به وجود آورد .
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 121
مساهمون: روميلا تاپار
ص١٢١