سازند ، گامى انقلابى بود . « 1 » تشكيلات صومعهها ، بر اصول دموكراسى و الگوى شوراهاى جمهورى استوار بود . هردو هفته جلساتى تشكيل مىشد .
مردم آشكارا به گناهان خود اقرار مىكردند و به انتقاد از خود مىپرداختند .
قوانين و آيينهاى كيش بودا تقريبا پانصد سال پس از مرگ او مدون شد .
بنابراين تعيين سلسله مراتب تاريخى اين قوانين بىاندازه دشوار است و با اطمينان نمىتوان آنها را پذيرفت . اگر آنچنان كه شاگردان و حواريون وى گفتهها و تعاليم او را تعبير و تفسير كردهاند ، درست باشد ، كيشبودا به هنگام گسترش در هندوستان كه زادگاه آن كيش است و تسرى به ديگر كشورها تغييرات و دگرگونىهاى فراوان به خود ديد . نخستين صورت آنكه تراودا « 2 » خوانده مىشود هنوز در سيلان و ديگر كشورهاى جنوبشرقى آسيا رواج دارد . اما آنگاه كه كيشبودا ناچار از رويارويى با آيين برهمنها شد با انديشههاى فلسفى آميخته شد و شكل اوليه و ساده فهم آن بسيار پيچيده و غامض گرديد .
وجوه مشترك كيشبودا و مذهب « جينى » فراوان است . اين هردو به وسيلهء كسانى بنيادگذارى شدند كه از طبقهء كشتريه بودند . با سنتگرايى برهمنها مخالفت مىورزيدند . مرجع بودن وداها را انكار مىكردند . با قربانىكردن حيوانات ، كه حال ركن اصلى قدرت و نيروى برهمنها شده بود ، سرسختانه دشمنى داشتند . اين هردو مذهب مىخواستند مورد توجه ويشياها ، كه از نظر اجتماعى پست و فرومايه دانسته مىشدند ، و از ديدگاه اقتصادى توانگر بودند اما مقام اجتماعى متناسب با قدرت اقتصادى خود نداشتند ، قرار گيرند . همچنين به دنبال طبقهء ستمديده و رنجديدهء شودرا
هامش
( 1 ) . شركت زنان در فعاليت اجتماعى در حوزههاى بسيار وسيعتر از آنچه برهمنها معلوم كرده بودند ، از هدفهاى تمام نهضتهاى اجتماعى - سياسى بوده است . از جملهء فرقههاى آيينى تاميل و نهضت بهكتى و نهضتهاى قرن نوزدهم برهماسماج و آرياسماج .
( 2 ) .Theravada