غرب هندوستان را برانداخت و خلايى سياسى ايجاد كرد . پس اسباب شگفتى نيست كه چندراكوپتاى موريايى « 1 » تمام اين دولتهاى كوچك را تصرف و به شاهنشاهى موريايى منضم كند . امكانات بازرگانى ميان هندوستان و آسياى غربى انگيزهء بيشترى براى توسعه و گسترش شهرها فراهم آورد . افزون بر اين ، راههاى جديدى كه در جنوب احداث مىشد ، سبب گشودهشدن درهاى ناحيه جديدى به روى بازرگانى شمال هندوستان شد . « 2 »
انگيزهء ديگر ، توسعه شهرها امكانات بازرگانى ميان شمال - غرب هند با آسياىغربى بود . افزون بر اين راههاى تازه احداث شده رو به جنوب ناحيه نوينى را براى بازرگانى شمال گشود . كشف سفال مخصوص درهء گنگ - سفال سياه صيقل يافته شمال و كاربرد آهن ، در چينههاى متعلق به اين دوره در شمال دكن ، از ارتباط تقريبا پيوسته با اين ناحيه خبر مىدهد . اما راههاى عمده بازرگانى در طول خود رود گنگ بود كه از راجاگريهه به كائو شامين ( نزديك اللّهآباد ) مىرفت و از طريق اوجين به بيرواچ بندر عمده بازرگانى با غرب مىرسيد . راهى هم از كائوشاهى در طول گنگ بالا مىآمد و از پنجاب مىگذشت و به تاكسيلا مىرسيد كه بارانداز بازرگانى با غرب از راه خشكى بود . بازرگانى با شرق از طريق دلتاى رود گنگ و كرانههاى شمال برمه و سواحل شرقى هند انجام مىگرفت .
توسعهء شهرها سبب شد به گونهاى محسوس بر پيشهوران عضو اصناف ( شرنى ) « 3 » افزوده شود . هر صنفى در محلهء معين شهر زندگى مىكرد . اعضاى صنف با يكديگر مىزيستند و كار مىكردند و معمولا چنان روابط تنگاتنگ با
هامش
( 1 ) .Chandragupta Maurya( 2 ) . سفالى كه سفال سياهرنگ شمالى ناميده مىشود ، از مصنوعات اين دوره است . لعابى درخشان روى آن زدهاند . طيف رنگهاى آن از سياه سياه است تا خاكسترى و آبى فلزى فولاد مانند . اين رنگها جلوه و زيبايى خاص به اينگونه سفال مىدهد . اين سفالها كه بيشتر به صورت بشقاب و كاسههاى كوچكاند ، بدون ترديد از اشياى تجملى به شمار مىرفتهاند .
( 3 ) .shreni