رونق كشاورزى سبب پيدايش بازرگانى شد . با آباد شدن زمينهاى واقع در مشرق درهء رود گنگ ، اين رود راه آبى طبيعى بازرگانى شد و روستاهاى واقع در سواحل آن به صورت بازارهاى محلى درآمدند . زمينداران توانگرتر ، كه مىتوانستند ديگران را براى كاركردن روى زمين خود استخدام كنند ، سوداگرانى بالقوه بودند كه هم سرمايه و هم فرصت و وقت لازم براى تجارت را داشتند . اينگونه بود كه ، در آغاز ، بازرگانان از ميان بخش صاحب زمين جامعه پيدا شدند . در ابتدا بازرگانى جنبهء محلى داشت و احتمالا آرينها رهسپار خطه و ديار دوردست نمىشدند . اما در ريگودا به كشتى و شعرهاى دريايى نيز اشاره شده است كه نمىتواند فقط جنبهء خيالپردازى داشته باشد . مراكز دريايى آسياى غربى ، در طول سواحل خليج فارس ، لابد سعى مىكردند تا سرحد امكان تماسهاى بازرگانى كه در دورهء فرهنگ هارپا با هندوستان پيدا كرده بودند حفظ كنند . اما بيشتر احتمال مىرود اين بازرگانى محدود به نواحى ساحلى بوده و تأثير چندانى بر اقتصاد آرينها نداشته باشد . فناورى عقبماندهء آرينها اثرى بازدارنده داشت و باعث محدود بودن بازرگانى به امكانات محلى مىشد . وسيلهء رايج بازرگانى تهاتر بود . در معاملات بزرگ واحد و مقياس ارزش گاو بود كه خود نوعى محدوديت جغرافيايى بيشترى براى بازرگانان و بازرگانى مىشد . از نيشكا « 1 » نيز به عنوان يكى از مقياسهاى ارزش در آن دوره اسم برده شده است . بعدها اسمى شد بر روى سكهء طلا . اما شايد در آن دوره دلالت بر مقدارى از طلا مىكرده است .
تشكيلات نوپاى سياسى آرينها را در پارهاى از افسانههاى آنان ، دربارهء پيدايش دولت ، مىتوان رديابى كرد . ايزدان و ديوان مشغول جنگ با يكديگر بودند . ظاهرا ايزدان در آستانهء شكست قرار مىگيرند . مجمعى برپا مىكنند و
هامش
( 1 ) .nishka