مىدوختند و سفالهاى مورد نياز خانه را تهيه مىكردند . ريسمان ، حصير ، سبد ، وسايل آشپزخانهء فلزى ، نعل اسب ، چاقو ، خنجر ، شمشير و انبوه ديگر وسايل مورد نياز روستا را توليد مىكردند . اهل حرفه در كاستهاى پيشهاى متشكل بودند و تفاوتهاى كاستى حتى در ميان كسانى كه به اسلام گرويده بودند مراعات مىشد . شيوههايى كه اهل حرفه به كار مىبردند ، بدوى و ساده بود اما براى توليد محدود مناسب و كارساز . در آغاز احتمالا هندوهاى متعلق به كاستهاى بالا مسلمانها را به چشم زيركاستى كه از درجهء پايين بودند نگاه مىكردند . اما چون اهميت مسلمانان در دستگاه حكومتى آشكار شد ، هندوان به تحمل آنان تن در دادند . كارگر پيشهور ، چون با كاست مربوط مىشد ، هم در ميان هندوان و هم در بين مسلمانان ، بيشتروبيشتر جنبهء موروثى پيدا كرد .
به تدريج تغييرات و تحولاتى روى داد . بارديگر ، پابهپاى زياد شدن تقاضا براى انواع كالاها ، شهرها از نو رونق يافتند . حملات تركها و افغانها سبب شد تا راههاى بازرگانى شمال هند گشوده شود . مغولها سبب شدند تا تماس با آسياى مركزى نزديكتر و آسانتر گردد . بازرگانان و معاملهگران از نو باعث اتصال ارتباطى شدند كه سلطان و سپاه او وسيلهء قطع آنها را فراهم آورده بود . در داخل كشور الگوى زندگى نجبا و توانگران سبب رونق داد و ستد شد . در بعضى نواحى توليد روستايى با شهرهاى مجاور گره خورد .
مناطق ساحلى به توليد براى صادرات مشغول بودند . ازدياد توليد با نيت داد و ستد ناگهانى و شديد نبود . اما بهگونهاى محسوس از دورهء قبلى زيادتر بود .
نيازمندىهاى شهرنشينان را پيشهوران شهرى برمىآوردند . بعضى از نواحى در توليد براى صادرات تخصص يافتند . در اينگونه نواحى فناورىهاى توليدى پيشرفتهتر بود . شهرهاى گجرات و بنگال انواع پارچه :
چلوار سفيد ، ابريشمى ، مخمل ، ساتن ، پتو و غيره توليد مىكردند . پارچههاى پنبهاى كامباى بهعلت خوبى جنس ، فراوانى و ارزانى در بازار تجارت قماش
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 395
مساهمون: روميلا تاپار
ص٣٩٥