بود كه مأمور دولت با روستايى تماس مستقيم پيدا مىكرد و روبرو مىشد .
هر پارگاناه از تعدادى مأمور دولتى تشكيل مىشد : مأمور اجرايى كه حكم رئيس را داشت ؛ مأمور ارزيابى و توليدات ؛ خزانهدار و دو نفر ثبّات و بايگان كه مىبايست دفاتر را به فارسى و هندى ثبت و نگاهدارى كنند . وظيفهء سرپرستى جمعآورى مالياتها و برآوردها را مأمور ويژهاى برعهده داشت كه « منصف » خوانده مىشد و مىتوانست اختلافات ارضى را نيز حلوفصل كند . شباهت اين ترتيب باآنچه در دورهء مئوريان راجوكا خوانده مىشد ، شايان توجه است . كوچكترين واحد ادارى روستا بود كه سه مأمور اصلى داشت : كدخدا ، حسابدار ( پاتوارى ) و ثبّات ( چودرى ) . شهرها به محلات تقسيم مىشدند . ادارهء هر محل به دست دو مأمور بود كه به رئيس ادارى شهر گزارش مىدادند .
بنابراين تشكيلات ادارى سلطاننشين دهلى ، بدون آنكه تغييرات اساسى به خود ديده باشد ، ادامهء همان تشكيلات قبلى بود . اسامى ادارات و دواير دولتى تغيير يافت و بر بيشتر آنها اسمهاى فارسى ، كه براى طبقهء حاكمهء جديد آشناتر بود گذاشتند و اين اسامى در ميان مردم رواج يافت . ترديدى نيست كه در سطح روستا و به مقياس وسيع در پارگاناه بيشتر مأموران هندو بودند كه بستگىهاى فاميلى با تشكيلات دولتى داشتند . بعضى از مشخصات تشكيلات دولتى سلطاننشين تا همين اواخر ادامه يافت و اسامى و القاب ادارات دولتى هنوز هم رواج دارد .
كفايت دستگاه دولتى بعضا متكى به ارتباطات بود . ابن بطوطه در تعريف و تمجيد از سيستم حملونقل و خدمات پستى حكومت تغلقيه كوتاهى نمىكند . خود او به كرات از راههاى آن زمان ، براى مسافرت به اينطرف و آن طرف ، استفاده كرده بود . اكثر راهها را سنگفرش كرده بودند . رايجترين وسيلهء حملونقل گارىهايى بود كه با گاو كشيده مىشد . نجبا از كالسكهء اسبدار
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 393
مساهمون: روميلا تاپار
ص٣٩٣