استفاده مىشد . از ساحل غربى هند به خليج فارس و عراق و مديترانه يا از طريق درياى سرخ و مصر و مديترانه . تنها يك راه جديد كه حاصل گشوده شدن بنادر « مالينده » ، « مومباسا » و « كيلوا » در ساحل شرقى افريقا شد .
كشتىهايى كه در بنادر هند بارگيرى مىكردند ، در هرمز ، عدن و جده ، كه مهمترين باراندازهاى غرب آسيا بودند ، تخليه مىشدند . پارهاى از اين كشتىها به سواحل شرقى افريقا مىرفتند و قماش ساخت كامباى را با طلا معاوضه مىكردند .
گرانبهاترين كالاى وارداتى به هند هنوز اسب بود . بهترين نژاد اسب ، كه از نظر كيفيت با اسبهاى اصيل عربى رقابت مىكرد ، از تركستان بود . پارهاى از اين اسبها در فواصل ميان حملات مغولان به سرزمينهاى شمال غرب هند وارد مىشد . اما راه معمول وارد كردن اسب از طريق دريا بود . كشتىهايى كه از عدن مىآمدند ، علاوه بر اسب عطريات ، مرجان ، جيوه و شنگرف ( قرمزدانه ) ، سرب ، طلا ، نقره ، زاج ، روناس و زعفران مىآوردند . صادرات هند از گجرات عمدتا عبارت بود از برنج و قماشات و سنگهاى گرانبها و نيل .
همچنان كه بنگال سرگرم داد و ستد با جنوب شرقى آسيا بود ، مالاكا نيز بزرگترين بندر و مركز بازار جنوب شرقى آسيا به حساب مىآمد . بازرگانانى كه از اطراف و اكناف جنوبشرقى آسيا آمده بودند در آنجا اقامت دائم داشتند . كشتىهاى هندى هميشه در بنادر آنجا لنگر انداخته و فلفل ، عطريات ، قماش ، زعفران و جيوه خالى مىكردند . پارهاى از اين كالاها به جاوه ، سوماترا ، تمبور ، برنئو و مولوكا حمل مىشد . در بازگشت بار اين كشتىها طلا ، ميخك ، چوب صندل سفيد ، جوزهندى ، بسباسه ، كافور و صبر زرد بود . بيشتر اين كالاها به سواحل غربى هند مىرفت . اندكى هم سر از بنادر بنگال درمىآورد .
چينىها از كوشش در بازرگانى با هند باز نماندند . با توسعه بازرگانى چين با شرق افريقا تجارت با هند نيز آسانتر و منظمتر شده بود . زيرا هند سر راه
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 398
مساهمون: روميلا تاپار
ص٣٩٨