روستا درآمده ، در ادارات محلى موظف شود . وضع كارگر بىزمين دست كمى از وضع « سرف » ها نداشت و اميدى نمىرفت كه وضع او بهبودى يابد . با آنكه بسيارى از آنان در املاك معابد مشغول به كار بودند ، اما به اين علت كه از كاست فرودين بودند حق ورود به معبد را نداشتند .
يكى از كارهاى معمولى كشاورزان و كارگران مزدور كشاورزى جنگلتراشى و احياى اراضى موات بود . اينگونه فعاليتها را حكومت تشويق مىكرد ، زيرا با زياد شدن زمينهاى زير كشت درآمد دولت افزايش مىيافت . حشمدارى ، بجز در نقاط كوهستانى ، رواج يافته ، شغل دوم مردم شده بود . برداشت دو يا حتى سه محصول امرى طبيعى بود ، اما مقدار محصول از زمين تا زمين بسته به ارزش آن فرق مىكرد و اين هردو ارتباط داشت به آبيارى . ماليات كشاورزى ، خواه نقدى يا جنسى ، بزرگترين منبع درآمد دولت چولا بود . اما ديگر انواع ماليات نيز از قبيل ماليات معادن ، جنگل ، نمك ، خدمات ، عوارض گمركى و باجراه و جريمههاى قضايى و معادل نقدىكار اجبارى ( وتى ) وصول مىشد . ماليات ارضى معمولا معادل بود با يك سوم محصولات كه با هر مقياس زياد بود ؛ هرچند در موارد استثنايى با اجازهء شاه معافيت يا تخفيف ممكن بود .
با ارزيابى مكرر زمين به منظورهاى مالياتى آشنا بودند ، اما مرسوم نبود ؛ زيرا لازمهء چنين ارزيابىها ، انجام مساحىهاى مكرر بود . ماليات ارضى همراه با ديگر عوارضى كه شورا يا معبد وضع مىكرد براى روستائيانى كه نمىتوانستند از زير پرداخت آنها شانه خالى كنند ، دشوار بود . تنها راه رهايى از اين فشار شكايت به شاه و يا مهاجرت به ناحيهاى ديگر بود . اما چون مهاجرت روستائيان را به شدت محدود كرده بودند ، اين راه دومى ، مگر در موارد استثنايى ، بسته بود . در مورد روستايى كه ماليات آن به عنوان يك واحد برآورد مىشد ، عوايد زمينهايى را كه نمىشد از آنها ماليات گرفت ، از مجموع بدهى روستا كسر مىكردند . زمينهايى كه نمىشد از آنها ماليات
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 279
مساهمون: روميلا تاپار
ص٢٧٩