موجود را مردمى كه براى نيايش به معابد مىآمدند حس نمىكردند .
جالبترين اين غارهاى معبد زيارتگاههاى بودائيان در آجانتا ، معبدهاى هندوان و بودائيان در الوارا است . حتى جينىها نيز پا به صحنه گذاشتند و چند معبد در همين محل آخرى از سنگ تراشيدند .
ديوارهاى زيارتگاههاى غارى بودائيان با نقاشىهاى صحنههاى داستانها بودايى پوشيده شده است . اين نقاشىها ضمن نمايش دادن مضمونهاى مذهبى نمونههاى پرمحتوايى از زندگانى روزمره مردم آن روزگار را نيز نشان مىدهند . نقاشى كردن روى ديوارهاى اين غارهاى ژرف و وسيع ، با درنظر گرفتن مشكلات ناشى از نبودن نور كافى و ديگر شرايط كارى ، از كاميابىهاى بزرگ و شگفتانگيز هنرمندان آن دوره است . سنت نقاشى روى ديوارهاى زيارتگاههاى غارى در سدههاى اوليهء ميلادى پايه گذاشته شد . اما ظريفترين نمونهها ، يعنى غارهاى آجانتا ، حاصل سفارش و حمايت شاهان واكاتاكا و چالوكيا در سدههاى پنجم و ششم ميلادى است . شيوهاى كه در اين نقاشىها به كار رفته ، « ديوارهنگارى خشك » است كه اصل نقاشى روى سطح خشك ديوار انجام مىگيرد . خميرى متشكل از گرد سنگ ، گل ، تاپالهء گاو ، مخلوط با پوشال و ملاس روى ديوار ماليده مىشد كه جاى بوم را مىگرفت . روى آن را بادقت صاف كرده با پردهاى از آبآهك مىپوشاندند . چون بوم خشك مىشد رنگ بهكار مىبردند و دست آخر آن را جلا مىدادند . رنگها را از گياهان و كانىها مىگرفتند . اين نقاشىها هنوز طراوت و درخشندگى اوليهء خود را حفظ كردهاند .
نقاشى ديوارى به معابد غارى اختصاص نداشت ، در معابد بنا شدهء در فضاى آزاد جنوب نيز به كار مىرفت . نقاشى ديوارهاى غارها را شايد راهبان انجام مىدادند ، اما بايد در بيشتر موارد از نقاشان حرفهاى استفاده كرده باشند تا بدين درجه از ظرافت و استادى نقاشى - چنان كه امروزه در غارهاى آجانتا ، سيتاناوسال ، باغ و كانچى پورام ديده مىشود - رسيده باشد .
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 258
مساهمون: روميلا تاپار
ص٢٥٨