پيدا شده بود كه برهمنها در آنها دستكارى نمايند تا آنكه به صورت ادبيات مذهبى درآيند . پس در آنها تحريفات فراوان بهعمل آمد كه از همه مهمتر بهاگوادات گيتا « 1 » و مهابهاراتا بود .
بهترين نمونهء تحولاتى كه در اين دوره در زمينهء الهيات روى داد ، در فلسفهء « گيتا » شاهد هستيم . هستهء مركزى اعتقادات هندوان در اين دوره باور به كرمه يا تناسخ بود كه مىپنداشتند كردار و رفتار آدمى در زندگى و حيات امروز سببساز تولد و زندگى بعدى خواهد بود . اين به معناى جبرىگرى و سرنوشت محتوم نبود ؛ زيرا فرد مىتوانست با تعمد و قصد چنان رفتارى داشته باشد كه سرنوشت او تغيير يابد . با كردار نيك مىشد آينده را دگرگون ساخت . ثواب بودن يا گناه بودن رفتار بستگى به اين داشت كه آيا با « درمه » ( قانون سماوى ) سازگارى دارد يا ندارد . البته قضات و داورهايى كه تشخيص اين سازگارى را مىدادند ، برهمنها بودند . فلسفه گيتا مىگفت هر فردى بايد مطابق قانون سماوى به انجام تكاليف و وظايف بپردازد و هيچگاه نتايج و حاصل اينگونه اعمال و كردار را مورد سؤال قرار ندهد . نمونهء اينگونه طرز تلقى بيزارى و عدم رغبت ارجونا « 2 » در كشتن اقوام و خويشان خود در اثناى جنگ بود . كريشنا در اينباره توضيح مىدهد كه ارجونا از گناه كشتن ديگرى مبرا بود ؛ زيرا از اينگونه قتلها در هنگام جنگگريزى نيست و ارجونا در راه حق شمشير مىزده است . « 3 » به عامل فردى در مذهب امتيازى داده شده بود ، اما داورى آخرى دربارهء مجاز بودن قتل هنوز در دست برهمنها بود . از بسيارى جوانب گيتا سندى جالب است ؛ نه تنها مخلوطى است از ظرايف و دقايق فلسفى با بلاغت و سلاست ادبى بلكه حتى در سطح انسانيت محض
هامش
( 1 ) .Bhagavad Gita( 2 ) .Arjuna( 3 ) . « ارجونا » يكى از پنج برادر پنداو است . قوم و خويشان مورد بحث در اينجا پسر عموهاى او « كائوروا » ها مىباشند كه جنگ « كوروك شترا » عليه آنان بود . كريشنا عرابهران ارجونا بود و مىپندارند كه تجسم ويشنو بوده است .