فرقههاى معتقد به ايزدان بارورى بودند . همچنين انبوهى از درختان . دو كوه واى كونتا « 1 » و كىلاشا « 2 » به ترتيب براى ويشنو و شيوا مقدس بودند .
مىپنداشتند آبهاى رود گنگ كه از آسمان فروريخته شدهاند ، خاصيت پالايشدهنده دارند . همراه با اين ايزدان انبوهى از نيمه ايزدان و موجودات سماوى صاحبان رتبههاى مختلف نيز وجود داشتند .
يكى از خصوصيات دين هندوان تمايل و تكيهء تدريجى بر اين نكته بود كه علاوه بر انجام آيينها و مراسم ، رابطهء مستقيم ميان پرستنده و پرستش شونده نيز ممكن و ميسر است . مفهوم يكتايى خداوند ، خواه شيوا مظهر آن باشد و يا ويشنو ، روزبهروز ريشهدارتر و نيرومندتر شد . رابطهء ميان پروردگار و مؤمن چنان دانسته شد كه خداوند مىتواند نسبت به مؤمن عنايت پيدا كند و افراد نيز مىتوانند به درجات مختلف از ايمان برسند .
انديشهء ايمان شخصى ، يا به گفتهء همگان « بهكتى » « 3 » بعدها به صورت نيروى محركه و انگيزهء كيش هندوى درآمد .
مراسم قربانىهاى ودايى را يكسره كنار نگذاشتند . محتواى تشريفاتى مناسبتهاى رسمى ، مثلا هنگام تاجگذارىها ، انجام اينگونه مراسم بود . اما مردم كوچه و بازار سنتهاى ودايى را ، كه هرروز بيش از پيش به برهمنها اختصاص مىيافت ، تدريجا فراموش كردند . متون ودايى به انحصار برهمنها درآمد و مردم بهجاى آنها به حماسههاى درمه شاستر و پوراناها پناه بردند . قهرمانان و پهلوانان حماسهها ازجمله راما و كريشنا و ديگران تجسم و مظهر ويشنو شدند و اين حماسههايى كه در آغاز سرودههاى خنياگران و نقالان دورهگرد بودند ، به صورت وحىهاى الهى جنبهء تقدس پيدا كردند . چون حماسهها در آغاز جنبه عرفى و مردمى داشتند ، حال نياز
هامش
( 1 ) .Vaikuntha( 2 ) .Kailasha( 3 ) .bhakti