بازرگانان يوانا « 1 » ( يعنى تجار آسياىغربى و مديترانه ) در سلطاننشين ساتاوانا « 2 » و سلطاننشينهاى جنوبىتر پايگاه بازرگانى داشتند . گروه ديگر بازرگانان توانگر ، بازماندگان هندو - يونانيان و شاكاهاى شمال و مغرب بودند كه از وجود آنها از طريق كتيبههاى موقوفات آنها در ساحل غربى خبردار مىشويم . در كهنترين تأليفات تاميلىها وصف آمدن كشتىهاى يونانى با كالاهاى خود به شهر كاورى پاتينام ذكر شده است . بخش يونانىنشين اين شهر غرق در ثروت بوده است . پارهاى از شاهان تاميل ، محافظ يونانى داشتهاند كه معنايش اين مىشود يونانيان را هم بيگانه مىدانستند و هم خاص و جدا از ديگران .
در كتابى « 3 » كه راجع به جغرافياى دريايى بازرگانى شرق - غرب در حوالى سدهء اول ميلادى تأليف شده ، جزئيات كالاهايى كه حملونقل مىشد و راههايى كه بازرگانان و كشتىها در آنها رفتوآمد مىكردند فهرست شده است . از داخلهء حبشه عاج و طلاى آفريقايى فراهم مىشد و حبشه بازارى بود براى قماش بافت هند . شهر پترا « 4 » كه حال در اردن واقع است ، راههاى درياى سرخ را با راههاى آسياىغربى مربوط مىساخت ؛ همان نقشى كه بسيارى از شهرهاى ساحلى عربستان نيز انجام مىدادند . جزيرهء سقوطره را ، كه ديسكوريدس « 5 » مىخواندند ، از بنادر مهم به شمار مىآمد . كشتىهاى هندى برنج و گندم و قماش و كنيز به آنجا آورده و لاك سنگپشت بار مىزدند . شهرهاى سواحل جنوبى خليج فارس از هندوستان مس و چوب صندل و چوب ساج و عاج وارد و مرواريد ، رنگ ارغوانى و پارچه و شراب و خرما و طلا و غلام صادر مىكردند . شايد اقوام ساكن درهء رود سند از مدتها پيش از اين بندرها براى بازرگانى با سومر استفاده كرده بودند . يكى ديگر از
هامش
( 1 ) .Yavana( 2 ) .Satavahana( 3 ) .Periplus Maris Erythreae( 4 ) .Petra( 5 ) .Dioscorides