هيماليا مشك و زعفران ، كه فراوان مصرف داشت ، توليد مىشد . مركز توليد نمك معادن نمك پنجاب بود . از جنوب هندوستان ادويه و طلا و سنگهاى گرانبها و چوب صندل بهدست مىآمد .
سلطاننشينهاى جنوب با دادوستد از طريق راههاى دريا ، آنهم به مقياس بزرگ ، آشنا بودند . ادبيات آنها اشارات فراوان دارد به بنادر و لنگرگاهها و چراغهاى دريايى و ادارات گمركى و بناها و ساختمانهايى كه معمولا با بندر تداعى مىشوند . با آنكه روىهمرفته هنديان ترجيح مىدادند دريانوردان ديگر اقوام كالاهاى آنان را حمل كنند ، چولهها « 1 » سهم عمده در حملونقل دريايى اقيانوس هند را به خود اختصاص داده بودند . آنان انواع كشتى مىساختند ؛ ازجمله كشتىهاى سبك مخصوص حملونقل در سواحل ؛ كشتىهاى بزرگ كه با بههمبستن تنههاى جدا از هم درختان ساخته مىشد ؛ كشتىهايى از اين هم بزرگتر كه ويژهء حمل كالا براى سفرهاى طولانى به مالايا و سرزمينهاى جنوب شرقى آسيا بود . پلينى « 2 » مىگويد بزرگترين كشتىهاى ساخت هند هفتاد و پنج تن حجم داشت . اما در ديگر منابع از ظرفيتهاى بيش از اين ياد شده است . كشتىهايى كهن كه در نقاشىها و نقش برجستهها تصوير شدهاند ، بزرگ نيستند اما شايد اينها تصوير كشتىهاى مخصوص حملونقل در كرانهها باشند . در منابع ادبى از كشتىهايى كه سيصد و يا پانصد و يا حتى هفتصد نفر مسافر گنجايش داشتهاند ، سخن رفته است . كشتىهايى كه به بندر براواج « 3 » مىرسيدند ، از سوى قايقهاى راهنما استقبال شده و به اسكلههاى جداگانه در لنگرگاه هدايت مىشدند .
پرسودترين بازرگانى دريايى دادوستد روميان با جنوب هندوستان بود .
هامش
( 1 ) .chola( 2 ) .Pliny( 3 ) .Broach