191 - سرانجام ، خواه شخص ديگرى او را راهنمائى كرده باشد و مشكل او را رفع كرده باشد و خواه خود شخصا آنچه بايد بكند تشخيص داده باشد ، بهرحال كوروش توانست به ترتيب زير در كار خود توفيق يابد : ابتدا قسمت عمدهء سپاه خود را در طرفى كه رود به شهر داخل مىشود مستقر كرد و سپس عدهاى ديگر را در جهت ديگر رود در محلى كه آب آن از شهر خارج مىشود قرار داد و به اين سربازان امر كرد همين كه مشاهده كردند كه بستر رود قابل عبور است از همان راه به شهر داخل شوند . پس از اينكه اين اوامر صادر شد و تعليمات لازم به سربازان داده شد ، كوروش خود با عدهاى از سربازانى كه چندان ارزش نظامى نداشتند از شهر دور شد . وقتى به درياچه رسيد ، كارى را كه ملكه بابل براى ساختن درياچه و ملايم كردن جريان رود كرده بود تكرار كرد ، بدين معنى كه بكمك مجرائى جريان رود را متوجهء درياچه ، كه در آن زمان به صورت بركه درآمده بود كرد . و بدين ترتيب آب رود پائين نشست و بستر سابق رودخانه قابل عبور شد . همين كه اين نتيجه حاصل شد ، پارسهائى كه قبلا براى اين مقصود آماده شده بودند در طول بستر رود فرات پيش رفتند . چون آب رود كم شده بود و فقط رانهاى آنان تا ميان در آب بود از همين راه به بابل وارد شدند . اگر اهالى بابل قبلا آنچه بدستور او انجام ميگرفت ميدانستند و يا متوجهء نقشه او ميشدند ، شايد پارسها را به داخل شهر راه ميدادند « 1 » و سپس آنها را به بدترين وضع نابود ميكردند ، بدين ترتيب كه دريچههاى آهنى كه شهر را به رود متصل ميكرد مىبستند و خود بر روى ديوار هائى كه در طول دو طرف بستر رود قرار داشت ميرفتند « 2 » و دشمن را در دامى كه در آن آمده بود گرفتار ميكردند « 3 » . ولى چنين نشد ، زيرا پارسها در موقعى كه آنها انتظار
هامش
( 1 ) - از آنچه هردوت در جملهء بعد بيان مىكند معلوم مىشود كه استعمال كلمه « به داخل شهر » صحيح نبوده و بهتر آن بود كه گفته ميشد « پارسها را به داخل قسمتى از رود كه در داخل شهر ميگذشت راه ميدادند . » ( رجوع شود به دنبالهء مطلب ) .
( 2 ) - مقصود دريچههاى آهنى و ديوار بدون قيرى است كه در بند 180 هردوت بطور تفصيل از آن صحبت كرده است .
( 3 ) - در اين صورت هم سرنوشت پارسها آن اندازه كه هردوت تصور كرده بد نميشد ، زيرا ميتوانستند با دادن كمى تلفات با جنگ و گريز از همان راهى كه آمده بودند عقبنشينى كنند .